O ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΣ  ΕΛΛΗΝΙΣΜΌΣ

" Όλβιος όστις τής ιστορίας έσχε μάθησιν"

(Eυριπίδης)

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

Υπάρχουν τρεις τουλάχιστον τρόποι για την εξέταση ενός ζητήματος. Ο πρώτος είναι δογματικός. Η δογματική αλήθεια είναι πάντα απόλυτη, δεδομένη, αδιαμφισβήτητη. Ο δεύτερος είναι σκεπτικιστικός. Η αλήθεια του αμφισβητείται, ως αβέβαιη, υποκειμενική, αδύνατη. Ο τρίτος είναι διαλεκτικός. Η διαλεκτική αλήθεια προκύπτει ως σύνθεση θέσης και αντίθεσης, νόησης και εμπειρίας, θεωρίας και πράξης. Τότε και μόνο, με τον διάλογο, προσαρμόζεται ο νους με την πραγματικότητα, προκύπτει η τελειωτική γνώση, εμφανίζεται η πραγματική αλήθεια.

"Εορτάζοντας" εφέτος, μέσα σε ιδΙαίτερες συνθήκες, τα διακόσια χρόνια της ελληνικής επανάστασης του 1821, ας αναλογιστούμε τη συνολική πορεία του ελληνισμού, ας εξετάσομε τη θέση του στον χώρο και στον χρόνο, ας αναζητήσομε τον διαχρονικό ελληνικό λόγο στην ιστορία, τη φιλοσοφία και την πολιτική. Ας αντιμετωπίσομε κάποτε την αλήθεια, χωρίς τις κοινότοπες επίσημες, δογματικές αντιλήψεις, πέρα σπό την αρνητική, σκεπτικιστική, μηδενιστική τοποθέτηση, μονάχα με τη διαλεκτική, αντικειμενική, απροκατάληπτη διάθεση.

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΌΣ ΛΟΓΟΣ

Εν αρχή ην ο λόγος. Προϋπήρξαν του ελληνισμού οι ανατολικοί πολιτισμοί, οι αυτοκρατορίες του ηγεμόνα και των σκλαβωμένων υπηκόων, τα γιγαντιαία έργα της τέχνης και της τεχνικής. Αλλά δεν υπήρξε ο συλλογικός λόγος, η ελευθερία, η δημοκρατία, οι όροι υπό τους οποίους αναπτύχθηκε ο ελληνικός πολιτισμός, με επίκεντρο την ελληνική πόλη, τον άνθρωπο, τη φιλοσοφία. Με αυτά τα χαρακτηριστικά ο ελληνισμός πέρασε από την αρχαιότητα, στη βυζαντινή μεσαιωνικότητα, για να φτάσει στον νέο ελληνισμό, στη νεοτερικότητα της ιστορίας, στην επανάσταση, μέχρι τις μέρες μας. Απέναντι στον ελληνικό τρόπο ζωής και σκέψης αναπτύχθηκε ο δυτικόστροφος δρόμος, μιμητής, αρνητής και καταστροφέας στη σειρά του ελληνισμού. Υπήρξε έτσι η κατακτηθείσα Ελλάς, η οποία όμως κατέκτησε το αγροίκο Λάτιο κατά τον μεγάλο ρωμαίο ποιητή Οράτιο.  Από αυτή την Ελλάδα προήλθε, μέσα από πολλές αντιπαραθέσεις, ο ελληνοχριστιανικός πολιτισμός, το Βυζάντιο, ο μεσαιωνικός ελληνισμός. Και όπως στην αρχαιότητα ο ελληνισμός απέκρουσε την ανατολική επέλαση των περσικών πολέμων, έτσι και στη μεσαιωνικότητα η βυζαντινή αυτοκρατορία εμπόδισε επί χίλια χρόνια την βαρβαρική επέκταση. 

Αλλά ήρθε στο μεταξύ η δυτική άρνηση του ελληνισμού. Τα σημεία διαφοροποίησης της Δύσης εμφανίστηκαν από τη ρωμαϊκή εποχή. Η λατινική humanitas, παρά το ότι βασίζεται στην ελληνική παιδεία, περιλαμβάνει ως κέντρο τη λατινική ratio, η οποία, περικόπτοντας τις πολλαπλές επιλογές του ελληνικού Λόγου, καταλήγει  σε έναν αποστεωμένο υποκειμενικό ορθολογισμό. Οι κατοπινές εξελίξεις, η ολική αντιπαράθεση ορθοδοξίας και καθολικισμού, η εκκοσμίκευση της εκκλησίας, και η προβολή του παπικού πρωτείου, σε συνδυασμό με τις επιδιώξεις των νέων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών ευρωπαϊκών δυνάμεων για την Ανατολή, οδήγησαν στην τέταρτη σταυροφορία, στη φραγκική κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης του 1204, στην υπονόμευση και τέλος στην πτώση του βυζαντινού ελληνισμού. Πλέον ο ελληνισμός της  νεοτερικότητας, υπό το βάρος της τουρκικής κατάκτησης, αντιμετωπίζει και τη δυτική επίθεση στις ρίζες της πνευματικής του υπόστασης. Η καρτεσιανή cogito στερεί το ελληνικό νοείν από τον τεράστιο πλούτο του είναι και το περιορίζει στην απορία της διάνοιας. Παραπέρα ο διχασμός του όλου σε φαινόμενα και νοούμενα  (Ντεκάρτ), σε φαινόμενο και καθ΄εαυτό (Καντ), σε ύλη και πνεύμα (Μαρξ), εγκαταλείπει τη φιλοσοφία στην αδυναμία της να γεφυρώσει τον κόσμο με τον άνθρωπο και τον θεό, το είναι με το γίγνεσθαι και το δέον, το επί μέρους με το καθολικό και με το επέκεινα. Ολόκληρη η νεοτερική  δυτική φιλοσοφία, εγκαταλείποντας το ελληνικό "έν τό πάν", προσπαθεί ανεπιτυχώς να κερδίσει την ενότητα της, από τον ολιστικό πανθεϊσμό του Σπινόζα, την τριπλή κριτική του Καντίου, την ιδεαλιστική μοναδολογία του Λάϊμπνιτς, μέχρι την αυστηρή λογική του Εγέλου, την επιστημονική  φαινομενολογία του Χούσσερλ και την επώδυνη αγωνία των υπαρξιστών. Στο πεδίο αυτό εντάσσονται και η αδιέξοδη αιώνια επιστροφή του Νίτσε, η αέναη δημιουργός εξέλιξη του Μπέρξον, και η συστημική εγκατάλειψη του ορθολογισμού του Φουκώ και των μετανεοτερικών. 

Από το φιλοσοφικό στο πολιτικό πεδίο, η Δύση συνεπής στην προοπτική της, αντιμετωπίζει την ελληνική επανάσταση αρχικά αρνητικά, πιστή στο δόγμα της ακεραιότητας της οθωμανικής αυτοκρατορίας, αργότερα αμήχανα υπό την επιρροή των φιλελλήνων και τέλος "προστατευτικά", προωθώντας τα διπλωματικά και γενικότερα συμφέροντά της και επιβάλλοντας στη δημοκρατική επανάσταση το καθεστώς της απολύτου μοναρχίας, με ότι αυτό συνεπάγεται. Έκτοτε ο αγώνας δυτικοποίησης του ελληνισμού, καταστροφής του ελληνικού λόγου και υποδούλωσης της ελληνικής σκέψης εξελίσσεται εσωτερικά κσι εξωτερικά. Ελληνοκεντρισμός και ευρωκεντρισμός, ανεξαρτησία και ξενοκρατία, ανθρωπισμός και δεσποτισμός συγκρούονται ανοικτά στο μέτωπο της ιστορίας, της φιλοσοφίας και της πολιτικής, με έκδηλα αποτελέσματα την εγκατάλειψη του ελληνικού λόγου, τη ρήξη της ελληνικής συνέχειας, την ενοχοποίηση του ελληνικού έθνους. 

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΌΣ ΧΩΡΟΣ

Το έθνος χρειάζεται  τον γεωγραφικό χώρο, όπου θα εκδιπλώσει τον πολιτισμό του. Ο ελληνισμός της αρχαιότητας αναπτύχθηκε αρχικά γύρω από τις δύο ακτές του Αιγαίου και στα νησιά του, στο φυσικό περιβάλλον του πολυκερματισμένου εδάφους, στο καθεστώς της μικρής ανεξάρτητης ελληνικής πόλης, του ανθρωπιστικού, δημοκρατικού και πολιτιστικού ιδεώδους του μέτρου, της αρμονίας, της κοινής αντίληψης. Η ανάδειξη των αποικιών της Μεγάλης Ελλάδας στη Σικελία και στη Νότια Ιταλία στα δυτικά και η μεγάλη εξόρμηση του Αλεξάνδρου προς Ανατολάς διεύρυνε τον ελληνικό χώρο και δημιούργησε τον ελληνισμό της μεγάλης κλίμακας, αλλά με τα ίδια χαρακτηριστικά, την πόλη, την ελευθερία, τη δημοκρατία. Ο ελληνικός τρόπος ζωής και σκέψης εξακολούθησε την πορεία του, αφού δέχθηκε τη χριστιανική επίδραση, και στη ρωμαιοκρατία και στο Βυζάντιο, με φόντο την ευρύτερη οργάνωση στο σύστημα των πόλεων και της μητρόπολης, την τοπική αυτονομία και την εταιρική εργασία. Ο χώρος της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας σταθεροποιήθηκε, έχοντας ανατολικά τον αραβικό και τουρκικό κόσμο και δυτικά τα βαρβαρικά φύλα στη θέση της άλλοτε δυτικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Το ελληνικό έθνος, πρώτο μέσα στην πολυεθνική βυζαντινή αυτοκρατορία, χάρη στον πολιτισμό του,  κυρίαρχο ήδη από τον έννατο αιώνα, δίδει την ουσία και τη μορφή σε μια ελληνική πλέον αυτοκρατορία.  

Το ίδιο σύστημα οργάνωσης εξακολούθησε κατά βάση και στην τουρκοκρατία, οπότε ο κυρίαρχος, πέρα από τις σφαγές, το παιδομάζωμα, τις καταχρήσεις, παρεχώρησε στο ελληνικό γένος, για τους δικούς του λόγους, ένα ευρύ πεδίο αυτοδιαχείρισης. Το ελληνικό γένος με τον Πατριάρχη αντικαταστάτη του Αυτοκράτορα, την κοινοτική αυτοδιοίκηση και τα συνεταιριστικά "εσνάφια", αποκτά μια ιδιαίτερη θέση στην αυτοκρατορία. Το ακμαίο ελληνικό στοιχείο, με το χερσαίο και το θαλάσσιο εμπόριο στα χέρια του και κέντρο την Κωνσταντινούπολη, επεξέτεινε το πεδίο της προνομιακής του δράσεως σε ολόκληρο τον χώρο της οθωμανικής αυτοκρατορίας και πέραν αυτής στον αραβικό κόσμο, στη Ρωσία και στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Οι παραδουνάβιες ελληνικές ηγεμονίες κατέστησαν ουσιαστικά ημιαυτόνομα κράτη, τα ναυτικά νησιά του Αιγαίου απέκτησαν εμπορικό και ταυτόχρονα πολεμικό στόλο, οι συνεταιρισμοί των Αμπελακίων και άλλων περιοχών αναδείχθηκαν μεγάλοι εμπορικοί οίκοι ευρωπαϊκών διαστάσεων και η φαναριωτική διοίκηση στην Πόλη οδηγούσε σε μια μορφή εξελληνισμού της αυτοκρατορίας, παρά τη μεγάλη θρησκευτική, φυλετική και πολιτιστική διαφορά τουρκικού και ελληνικού στοιχείου. Κατά τις παραμονές της ελληνικής επανάστασης ο μείζων ελληνισμός από τη Πόλη μέχρι την Αλεξάνδρεια, από τα Ιωάννινα μέχρι τη Σμύρνη, από το Ιάσιο μέχρι την Κρήτη κάλυπτε, στις συνθήκες της δουλείας, έναν τεράστιο χώρο πλούτου, δυνάμεως και πολιτισμού. Η Επανάσταση θεωρούσε τα εδάφη της αυτοκρατορίας ως εν δυνάμει ελληνικά, η Χάρτα του Ρήγα απεικόνιζε Ρούμελη, Μικρά Ασία, Μεσογείους Νήσους, Κύπρο, Κρήτη, Επτάνησα και Βλαχομπογδανία ως ενιαίο χώρο υπό ελληνική πολιτική διοίκηση και ο σχεδιασμός της εθνικής ελευθερίας προέβλεπε αρχικά την πραξικοπηματική υποκατάσταση της τουρκικής διοικήσεως στην Πόλη από την ελληνική. 

Αλλά η επανάσταση στη Μολδοβλαχία απέτυχε, προκάλεσε μόνο περιορισμένα αποτελέσματα στο Μωριά, στο Αιγαίο και στη Ρούμελη, ενώ καταπνίγηκε στην Κρήτη και αλλού, χωρίς καν να εκδηλωθεί στις υπόλοιπες περιοχές της αυτοκρατορίας. Αντί της Μεγάλης Ελλάδας δημιουργήθηκε ένα μικρό, άθλιο και καχεκτικό βαυαρικό βασίλειο, αφήνοντας έξω των ορίων του ολόκληρο τον χώρο του μείζονος ελληνισμού. Παρά ταύτα, παρά την προσπάθεια εκρίζωσης όλων των στοιχείων του ελληνισμού στο νέο κράτος, από τη θρησκευτική συνείδηση, την παιδεία και την αυτοδιοίκηση μέχρι το πολίτευμα, το δίκαιο, και τα έθιμα του, παρά τον παραμερισμό των εθνικών αγωνιστών, την προσπάθεια του βίαιου εκδυτικισμού, και παρά τον δήθεν εκσυγχρονισμό του, το νέο ελληνικό κράτος συνέχισε την προσπάθεια της σταδιακής εθνικής απελευθέρωσης, με αποκορύφωση τους βαλκανικούς πολέμους και τη Συνθήκη των Σεβρών, που δημιουργούσε την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών. Η μικρασιατική καταστροφή επέφερε το τέλος της Μεγάλης Ιδέας και έκτοτε ο ελληνισμός, με την εξαίρεση της ενσωματώσεως της Δωδεκανήσου στον εθνικό κορμό, υφίσταται συνεχείς διώξεις, αμφισβητήσεις και απομειώσεις στον Πόντο, στη Βόρειο Ήπειρο, στην Πόλη, στη Σμύρνη, στην Αίγυπτο, στην Κύπρο, στη Μακεδονία και στο Αιγαίο. Τα διακόσια χρόνια από την ελληνική επανάσταση σηματοδοτούν πλέον το έσχατο όριο συρρίκνωσης του ελληνικού χώρου. 

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ

Ο χρόνος, η χρονικότητα, η διαχρονία του έθνους αποτελεί βασικό στοιχείο της ιστορίας του. Ο ελληνικός πολιτισμός διαμορφώθηκε στην αρχαιότητα ως το πρώτο ανθρωπιστικό κοσμοσύστημα, με βάση τις αρχές της πόλης, της ελευθερίας και της δημοκρατίας, διατήρησε τα χαρακτηριστικά του και στην περίοδο της ρωμαιοκρατίας και αποτέλεσε το κλασικό πρότυπο για ολόκληρη την ιστορία. Η δυτική Αναγέννηση ανακάλυψε την ελληνική αρχαιότητα, ο Διαφωτισμός εμπέδωσε τις ελληνικές αξίες και η Νεοτερικότητα ανέστησε τα κλασικά ιδεώδη κατά τη δυτική άποψη. Η τεράστια διαφορά ελληνικού και δυτικού πολιτισμού, που προκύπτει γενικά από η διάκριση ανθρωπισμού και ουμανισμού, δεν εμπόδισε την προσπάθεια οικειοποίησης της αρχαίας ελληνικής κληρονομίας, σε σημείο ώστε να εμφανισθεί και η θεωρία της μετακένωσης του ελληνικού πολιτισμού από τη Δύση στη νεότερη Ελλάδα ! 

Για τους δυτικούς ο ελληνικός χρόνος σταμάτησε στην αρχαιότητα και ολόκληρος ο μεσαιωνικός πολιτισμός του Βυζαντίου κρίθηκε ως μια σκοτεινή περίοδος ανατολικής βαρβαρότητας. Εν τούτοις ο βυζαντινός πολιτισμός απέχει από την καρολίγγεια και την ιταλική Αναγέννηση όσο η μέρα από τη νύκτα. Ο Καρλομάγνος δεν αποτελεί παρά μια σκιά του βυζαντινού Αυτοκράτορα. Και η προσέγγιση Πάπα και Πατριάρχη στη Σύνοδο της Φεράρας-Φλωρεντίας έμοιαζε με τη συνάντηση ενός αγίου με έναν απατεώνα. Ήδη το Βυζάντιο είχε βιώσει την πρώτη του αναγέννηση επί Φωτίου τον έννατο αιώνα, τη δεύτερη αναγέννηση των Κομνηνών κατά τον δωδέκατο αιώνα και την τρίτη αναγέννηση των Παλαιολόγων κατά την εποχή του κουατροτσέντο. Όταν άρχισε να αποκαθίσταται η φήμη του Βυζαντίου η δυτική Ευρώπη δεν απείχε τόσο πολύ από το φεουδαρχικό της παρελθόν, η Γερμανία υπέφερε από την κυριαρχία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και ο Διαφωτισμός πίστευε ότι τα δικαιώματα των υπηκόων της μοναρχίας μπορούσαν να αντικαταστήσουν την ελληνική ελευθερία. Χωρίς τη φεουδαρχία και τον δυτικό Διαφωτισμό το Βυζάντιο φαινόταν αδιανόητο να αποτελεί συνέχεια της ελληνικής αρχαιότητας. Όταν όμως οι βυζαντινοί βίωναν τον ελληνικό ανθρωπιστικό πολιτισμό οι δυτικοί υφίσταντο τον μεσαιωνικό δεσποτισμό. Η γαλλική επανάσταση αντικατέστησε τελικά τη φεουδαρχία με τη μοναρχία, ανέβασε τους αστούς στην κοινωνική πυραμίδα και έθεσε τότε τις βάσεις για την ανάπτυξη του νεότερου ιστορικού πνεύματος. 

Υπάρχει άρα μια διαφορά φάσεως είκοσι τουλάχιστον αιώνων μεταξύ ελληνικής αρχαιότητας και δυτικής νεοτερικότητας. Όταν κατά την περίοδο της pax minoica κτίζονταν τα περίφημα ανάκτορα της  Κνωσσού δεν υπήρχαν παρά μόνο τα πυκνά δάση της Δύσης. Ο Ζευς οδήγησε την Ευρώπη στη Γόρτυνα και από εκεί το όνομα της κατέκτησε ολόκληρη την ήπειρο. Ο ελληνικός ανθρωπιστικός πολιτισμός, χωρίς να διέλθει τη φεουδαρχία, διατήρησε τα κύρια στοιχεία του, την οργάνωση μέσω των πόλεων, τη συλλογική ελευθερία και τη δημοκρατία μέσω του πολιτεύματος, την ανθρωπιά  μέσω των εθίμων, του νόμου, της ηθικής συνείδησης. Το ελληνικό έθνος διατήρησε τη συνοχή του καθ΄ όλη τη διάρκεια της ιστορίας χάρη στη γλώσσα, τη θρησκεία, την εθνική του συνείδηση. Η ιστορική συνέχεια του ελληνισμού, η δημιουργική ενσωμάτωση εξωτερικών επιδράσεων, η διατήρηση της ενότητας του κατά τη διάρκεια ξένων κατακτήσεων  αποτελεί μοναδικό παράδειγμα στην παγκόσμια ιστορία. Η Δύση αντίθετα εισήλθε καθυστερημένα στον πολιτισμό, απώλεσε τα κεκτημένα της ρωμαϊκής παράδοσης μετά τις βαρβαρικές επιδρομές που κατέστρεψαν τη δυτική αυτοκρατορία και χρειάστηκε να διαπεράσει τη φεουδαρχία, την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό για να προσανατολισθεί προς τις ελληνικές ανθρωπιστικές αξίες. Με τη δημιουργία του νεότερου ελληνικού κράτους θέλησε να επιβάλει τη δική της αντίληψη της νεοτερικότητας. Την αρχή του έθνους που παράγεται από το κράτος, την πορεία από τη φεουδαρχία στη μοναρχία, τα ατομικά δικαιώματα αντί της καθολικής ελευθερίας. Αυτές οι θεμελιώδεις αντιθέσεις ελληνικού και δυτικού πολιτισμού συνοψίζονται στη θεωρία της ρήξης της ελληνικής συνέχειας δια των ξενικών κατακτήσεων και την (επαν)εμφάνιση του ελληνικού έθνους μετά τη δημιουργία του ελληνικού κράτους. Και υπήρξε τόσο ισχυρή η επιρροή αυτού του ιδεολογήματος, ώστε να ερμηνευθεί εσφαλμένα το Βυζάντιο, η ελληνική επανάσταση και η πορεία του νεοελληνικού κράτους. Και πάνω στην ψευδή αυτή ερμηνεία να στηριχθεί και η εσφαλμένη εφαρμογή της θεωρίας της δυτικής προοδευτικής νεοτερικότητας, του  εξευρωπαϊσμού της Ελλάδας και του απαραίτητου εκσυγχρονισμού της χώρας, έκτοτε μέχρι σήμερα. 

Αλλά ο ελληνικός εκσυχρονισμός είχε αρχίσει από τους ίδιους τους έλληνες, μετά τον  νεοελληνικό φωτισμό, όλως διάφορο του δυτικού Διαφωτισμού, με τη δημοκρατική εθνική επανάσταση, "για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία" (Γεώργιος Κλεάνθης). Η Επανάσταση εμπνέεται από τη δόξα των αρχαίων προγόνων, από "αυτά τα μάρμαρα" (Μακρυγιάννης) και αναφέρεται στο δίκαιο των "αειμνήστων ημών χριστιανών αυτοκρατόρων" (Α΄ Εθνοσυνέλευσις Επιδαύρου). Η βίαιη ευρωπαϊκή διακοπή αυτής της πορείας του ελληνισμού, η επιβολή της απολυταρχίας στη δημοκρατική επανάσταση, ο στραγγαλισμός του Διεθνούς Οικονομικούς Ελέγχου, η αντεθνική ξενοκίνητη βασιλεία, ανέκοψαν την εθνική δημοκρατική προοδευτική πορεία του ελληνικού λαού. Και ήρθε μετά τον εμφύλιο, τη χούντα και τη μεταπολίτευση του ΄74 και πάλι η θεωρία και η πρακτική του "ανήκομεν εις την Δύσιν", για να δώσει εργασία στην κατεστημένη διανόηση, να αναδεύσει τον φαυλοκρατικό γραικυλισμό, να "αναστήσει" τα ξενικά κόμματα του προπερασμένου αιώνα, ώστε να επιτύχει να σύρει τέλος την Ελλάδα στα δεσμά των τριών μνημονίων του "δημοκρατικού τόξου", των οποίων τα τραγικά για τον ελληνισμό επακόλουθα ίσως δεν έχομε δεί ακόμη.

Αλλά η αλήθεια προχωρεί και τίποτε δεν μπορεί να τη σταματήσει. Ο διαχρονικός ελληνισμός, που διατήρησε την ιστορική του συνέχεια δια πυρός και σιδήρου, μέσα από τις συμπληγάδες των εθνικών καταστροφών, δεν έφθασε στη σημερινή του θέση για να την εγκαταλείψει στις διαθέσεις φίλων και εχθρών, διαπλεκόμενων και διανοούμενων, ντόπιων και ξένων. 

"Είπε το κλήμα στον τράγο, που το ’τρωγε: «Κι ως τη ρίζα να με φας, πάλι θα βλαστήσω και θα δώσω το κρασί να χαροκοπήσουν κείνοι που θα σε βάλουνε στη σούβλα»." (Διαθήκη Γ. Καπετανάκη, Κονδυλάκης, Ο νεωτεριστής) ["Τράγος ἐν τῇ ἐκβολῇ τῆς ἀμπέλου τὴν βλάστην ἔτρωγε. Τούτῳ δὲ προσεῖπεν ἡ ἄμπελος· «Τί με βλάπτεις; μὴ γὰρ οὐκ ἔστι χλόη; Ὅμως ὅσον σοῦ θυομένου οἶνον χρῄζουσιν, ἐγὼ παρέξω.»" (Παλατινή Ανθολογία ΧΙ 147)]

 

TO AΙΩΝΙΟ, ΤΟ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΚΑΙΡΟ 

"Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία" (Κάλβος, Εις Σάμον)

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

     Ανάμεσα στο αιώνιο καθολικό Είναι και στο πρόσκαιρο επί μέρους Γίγνεσθαι, το διαχρονικό Δέον διατρέχει συνεχώς την απόσταση από τη θεωρία στην πράξη, από τη γνώση στη βούληση, από την αλήθεια στο κάλλος της συμπαντικής αρμονίας. Αυτή η διαλεκτική της φιλοσοφίας από τη θέση στην αντίθεση, για να καταλήξει στη σύνθεση, διέπει την ιστορία και την κοινωνία, τη φύση και τον άνθρωπο, το παρόν και το μέλλον.

    Το εθνικό ζήτημα της Ελλάδας σήμερα, η εντεινόμενη τουρκική επιθετικότητα, η προσβολή της εθνικής κυριαρχίας της χώρας κυριαρχεί πλέον στην ελληνική πραγματικότητα. Το ξεχασμένο πλέον ''έθνος'' επανήλθε και στη φρασεολογία της αδαούς (;) τηλεοπτικής δημοσιογραφίας, η οποία διερωτάται που οδεύει η κατάσταση. Το εθνικό ζήτημα επικρατεί ακόμη και στον άδειο λόγο των ανερμάτιστων δημοσιολόγων, που ομιλούν περί Χάγης ως εάν επρόκειτο περί περιοχής της Ομονοίας (παραγνωρίζοντας,  λόγου χάρη, ότι η Τουρκία δεν αποδέχεται το θαλάσσιο δίκαιο, ότι η απόφαση της Χάγης ενώ θα είναι συμβιβαστική, δεν θα είναι υποχρεωτική και ότι τό Δικαστήριο προς καθορισμό των θαλασσίων ζωνών εξετάζει την κατάσταση στις εκατέρωθεν ακτές, δηλαδή θα υπεισέλθει σε θέματα "γκρίζων ζωνών", και επομένως ότι για τη χώρα η διαδικασία της Χάγης θα έχει άκρως δυσμενή αποτελέσματα). Αλλά κυρίως τα εθνικά θέματα επιβάλλονται επίσης και στις ανιστόρητες, κοντόφθαλμες και επιζήμιες προτάσεις των πολιτικών του πάση θυσία διαλόγου, της πολιτικής του κατευνασμού, της αντιμετώπισης του εθνικού μας ζητήματος υπό το πρίσμα της οικονομίας, της συνεκμετάλλευσης και του  συμβιβασμού. Αυτές οι απορίες, οι καθοδηγήσεις και οι πρακτικές απαιτούν προς απάντηση λίγη ιστορία, λίγη διπλωματία και λίγο πατριωτισμό.

    Στη διαλεκτική της ιστορίας κυριαρχεί το αιώνιο ζήτημα της ιστορικής πορείας, ευθύγραμμης, κυκλικής ή σπειροειδούς ανέλιξης. Μέσα στην ιστορία διακρίνεται το διαχρονικό Ανατολικό ζήτημα, τουλάχιστον από τους περσικούς πολέμους και μετά (αν εξαιρέσομε τον Τρωϊκό πόλεμο), τις Σταυροφορίες και τις μεταγενέστερες σφοδρές συγκρούσεις Ανατολής και Δύσης (από την αραβική επέκταση και την απόκρουση της, μέχρι τον Μεγάλο Πόλεμο και έως τους πρόσφατους πολέμους του πετρελαίου του Κόλπου). Και εμφανίζεται σήμερα το πρόσκαιρο πρόβλημα του νεοθωμανισμού, που όμως για να ερμηνευθεί πρέπει να αναχθεί και στους γενικούς νόμους της ιστορίας και στην ειδική πορεία του Ανατολικού ζητήματος. Ειδικότερα η Ελλάδα δεν μπορεί να αγνοεί την ιστορία από το Ματζικέρτ μέχρι τη  Άλωση, από το 1821 μέχρι το 1922, από τις σφαγές και τις λεηλασίες των Σεπτεμβριανών της Σμύρνης και της Πόλης μέχρι την εισβολή στην Κύπρο και τα Ίμια. Ο νεοθωμανισμός αποτελεί την έξαρση της τουρκικής επιθετικότητας, που από την πολιορκία της Βιέννης προσπαθεί να κινήσει το εκκρεμές της ιστορίας από την Ανατολή προς τη Δύση. Και το πρώτο εμπόδιο σε αυτή την πορεία αποτελεί η χώρα μας. Δεν πρόκειται για τη διεκδίκηση της υφαλοκρηπίδας, αλλά για την εξόρμηση του τουρκικού ισλαμισμού, δεν απειλείται μόνον η Ελλάδα, αλλά και η Ευρώπη, δεν είναι απλώς ένα οικονομικό θέμα, αλλά μια πολιτική, πολεμική και εθνικιστική πραγματικότητα. Και αν η Ευρώπη εθελοτυφλεί υπό τον μανδύα των διαφόρων συμφερόντων της, η Ελλάδα πρέπει να έχει εθνική, ιστορική και πολιτική συνείδηση. Δεν αντιμετωπίζει μια κρίση, αλλά έναν έσχατο κίνδυνο. Είναι αρκετή η ως τώρα υποχωρητικότητα, απαιτείτα πλέον εθνική εγρήγορση, κινητοποίηση και αντίσταση.

  Στη διπλωματία εκδιπλώνεται ολόκληρο το μήκος και το πλάτος της ιστορικής πραγματικότητας κατά τον πλέον πρακτικό, δυναμικό και ρεαλιστικό τρόπο. Απέναντι στην αιώνια Ελευθερία, διεξάγεται η συνταρακτική πάλη του διαχρονικού δικαίου προς την πρόσκαιρη δύναμη της ισχύος. Δεν υπάρχει διαυγέστερη απεικόνιση αυτής της μεγάλης πάλης δικαίου και ισχύος από τις θουκυδίδειες δημηγορίες Αθηναίων και Μηλίων. Ο ισχυρός επιβάλλει το δίκαιο του στον ανίσχυρο. Χρειάστηκε όμως ο Μακιαβέλλι για να διασαφηνίσει το δίκαιο του ηγεμόνος, την υπεροχή της ωμής βίας έναντι των συμφωνιών, τον παραμερισμό των αρχών, της ειρήνης και του δικαίου μπροστά στο συμφέρον, τον πόλεμο και τη δύναμη. Και έρχεται  και το σχετικά πρόσφατο παράδειγμα του θλιβερού Τσάμπερλαιν, που κραδαίνοντας το έγγραφο της συμφωνίας του Μονάχου με τον Χίτλερ διεκήρυξε την εξασφάλιση της ειρήνης "για όλη μας τη ζωή", για να επακολουθήσει, σε διάστημα μικρότερο από ένα έτος, αυτό που όλοι γνωρίζομε. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ακολούθησε μια μακρά πορεία αδράνειας, συμβιβασμού και υποχωρητικότητας, που απλά επιτάχυναν την έναρξη του. Στην πατρίδα του Θουκυδίδη δεν επιτρέπεται σήμερα να ακούγεται λόγος περί συμβιβασμού, διαλόγου και υποχωρητικότητας ως προς την εθνική κυριαρχία, χάριν δήθεν της ειρήνης, της καλής γειτονίας και του αμοιβαίου συμφέροντος. Οι αγνοούντες την ιστορία υποχρεούνται να την υποστούν. Ουδέποτε δια παραχωρήσεων ο ισχυρός ή ο θεωρούμενος ισχυρός υπεχώρησε έναντι του αδυνάτου ή του θεωρουμένου αδυνάτου. Διότι υπάρχουν και τα δύο αυτά είδη, πραγματικό και φαινομενικό. Και είναι δυστυχώς σήμερα διαδεδομένη η αντίληψη περί  ισχύος και αδυναμίας Τουρκίας και Ελλάδας αντίστοιχα. Αυτή όμως η θέση εδράζεται στο φοβικό σύνδρομο που καλλιεργήθηκε από την εποχή της "μακράν Κύπρου", οπότε αντί να επιδιωχθεί η ανατροπή έστω αυτής της καταστάσεως, η χώρα ασχολήθηκε με τις κερδοφόρες περιπέτειες της Μεταπολίτευσης. Παραβλέπει την ισχυρή διεθνή θέση της Ελλάδας, το αξιόμαχο των ενόπλων δυνάμεων της και την ιστορική εμπειρία, του '21, του '12, του '40, οπότε ο ενωμένος ελληνισμός κατίσχυσε έναντι πολύ ισχυροτέρων δυνάμεων. Και αγνοεί επίσης τη δυσχερέστατη θέση της Τουρκίας και στον οικονομικό τομέα (κατάρρευση λίρας) και στο εσωτερικό της μέτωπο (Κουρδικό ζήτημα) και στον στρατιωτικό τομέα (εκκαθαρίσεις Γκιουλενιστών).

    Αλλά είναι στο πεδίο του πατριωτισμού, όπου το αιώνιο δίδαγμα του Σωκράτη (''Μητρός τε και πατρός τε και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερον εστίν η πατρίς και σεμνώτερον και αγιώτερον και εν μείζονι μοίρα και παρά θεοίς και παρ’ ανθρώποις τοίς νούν έχουσι'')  κατάδειξε την αξία του ελληνικού πολιτισμού, της ιστορίας και της ισχύος του. Ο Όρκος των αθηναίων εφήβων διακηρύσσει διαχρονικά (''Την πατρίδα δέ ούκ ελάσσω παραδώσω, πλείω δέ καί αρείω όσης άν παραδέξωμαι"). Η υπερήφανη απάντηση του Παλαιολόγου επανέλαβε αυτό τον όρκο ("Τό δέ τήν πόλιν σοι δούναι ούκ εμόν εστίν ούτ΄ άλλου τών κατοικούντων ἐν ταύτῃ· κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν καί οὐ φεισόμεθα τής ζωής ημών"). Και το πανεθνικό ΟΧΙ του 1940 απέρριψε και πάλι απερίφραστα τη βία υψώνοντας  τη σημαία της ελευθερίας, με εκείνη την περίφημη λακωνικότητα του τότε πρωθυπουργού Μεταξά ("Λοιπόν έχουμε πόλεμο!"). Απέναντι σε αυτή τη διαχρονία της ιστορίας μας αντιπαραβάλλεται η συγκυρία του ψευδοεθνικισμού, του ισοπεδωτικού κοσμοπολιτισμού, του εκφυλιστικού ελιτισμού. Ο πατριωτισμός αποτελεί αντίθεση, άρνηση και αναίρεση αυτού του εθνικισμού, κοσμοπολιτισμού και ελιτισμού. Ο πατριωτισμός είναι αιώνια αξία που εκδηλώνεται διαχρονικά στην πορεία του ελληνισμού και αντιμάχεται όλες τις σύγχρονες παρεκβάσεις του, όλες τις ψευδείς διαστροφές του, όλα τα πρόσκαιρα συμφέροντα που εμφανίζονται, όταν ο πατριωτισμός υποχωρεί. Ο πατριωτισμός συνιστάται ως ελευθερία, ως αρετή, ως ιδέα. Ο πατριωτισμός σήμερα απαιτεί εθνική συνείδηση, ομοψυχία, δράση. Απαιτεί αλήθεια, αρετή, ήθος. Οδηγεί προς την κατεύθυνση του  σημερινού γίγνεσθαι  από την αιωνιότητα του είναι προς τη διαχρονικότητα του δέοντος. Σε αυτή την εθνική, φοβερή και υπέροχη διαλεκτική της ελευθερίας εντάσσονται σήμερα οι έλληνες.

Η  ΙΩΣΗ  ΤΗΣ  ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

" και ιδού ίππος χλωρός, και ο καθήμενος
επάνω αυτού, όνομα αυτώ ο θάνατος,
και ο άδης ηκολούθει μετ΄αυτού"
(Αποκάλ. 6, 8-10)

   Αυτή η κατάσταση με τα έκτακτα μέτρα κατά της πανδημίας, που επιβλήθηκε από μόνη της χωρίς αντίσταση, σαν μια ξαφνική αναγκαιότητα, ξεκίνησε στην ουσία, πριν από πολύ καιρό στο παρασκήνιο, όσο αναπτυσσόταν η θεωρία του τέλους της ιστορίας. Μπορεί να φαίνεται σαν μια θεωρία συνωμοσίας, αλλά δεν είναι. Βρίσκεται πέρα από το φαίνεσθαι, προσεγγίζει το είναι.
 Στο υποσυνείδητο της ανθρωπότητας του 21ου αιώνα έχει εγχαραχθεί η πείρα πενήντα προηγούμενων αιώνων εξέλιξης του homo sapiens. Από την αρχαιότητα στη Νεοτερικότητα, από τη βία στην ελευθερία, από τη επανάσταση στην τυραννία. Στη διάρκεια αυτών των αιώνων αναπτύχθηκαν και κατέρρευσαν μεγάλοι πολιτισμοί, διατυπώθηκαν και διαψεύτηκαν σπουδαίες ιδεολογίες, δοκιμάστηκαν και απέτυχαν ποικίλα συστήματα. Ανάμεσα τους υπήρχε πάντα μια κοινή γραμμή, ένας διαρκής σκοπός, μια κατευθυνόμενη επιθυμία από τη γνώση στη βούληση και στο συναίσθημα. Η κυριαρχία του ανθρώπου στη φύση, του κράτους στην κοινωνία, της υλικής πραγματικότητας στην πνευματική θεωρία. Σε αυτή όμως την πορεία εκείνο που συντήρησε την ελπίδα της προόδου ήταν η κοινωνικότητα, η κοινωνικοποίηση του ατόμου, η κοινωνία του ανθρώπου πρός τον συνάνθρωπο. Η κοινωνία οδηγούσε στην αλήθεια, στο αγαθό, στο ωραίο. Ήταν η επαφή, η φιλία, ο έρωτας που συνένωναν, μέσα από τις αντιφατικές ατομικές και συλλογικές σχέσεις, τις θελήσεις προς ένα καλύτερο μέλλον. Αυτό το μέλλον, με την κατάργηση της κοινωνίας, την απομόνωση, την καραντίνα, έχει πια αποδυναμωθεί. Μήτε το έγκλημα, μήτε ο πόλεμος, μήτε η εκμετάλλευση μπόρεσαν να καταφέρουν μέχρι τώρα, σε τόσο μεγάλη έκταση και σε τόσο λίγο χρόνο, ότι πέτυχε και θα πετύχει αυτή η πανδημία του κορωνοϊού των ημερών μας.
   Ένας πρώτος απολογισμός της καταστάσεως που προέκυψε από τις νέες συνθήκες της ζωής μας, δείχνει ευδιάκριτα το σκοτεινό βάθος που μας οδηγεί. Χωρίς τις ψευδαισθήσεις της επανόδου στη λεγόμενη κανονικότητα ή ακόμη και  κάποιων ωφελιμιστικών επιχειρημάτων περί στροφής στην τεχνολογία, καθαρού περιβάλλοντος, ενδυνάμωσης του συστήματος κλπ. Είναι σίγουρο ότι η μετακορωναϊκή  εποχή δεν θα μοιάζει σε τίποτε με τη γνώριμη προηγούμενη της. Οι πολιτικές σχέσεις θα έχουν μεταβληθεί άρδην, καθώς από το μοντέλο του φιλελεύθερου αναποτελεσματικού περιορισμένου κράτους θα έχομε περάσει πλήρως στην ολιγαρχική διακυβέρνηση μέσω της αδιάφορης δήθεν τεχνικής. Και το πιθανότερο είναι ότι η νέα κατάσταση θα ευνοήσει τη μέγιστη συντηρητικοποίηση της κοινωνίας και την άνοδο ακραίων πολιτικών κομμάτων, καθώς η ασφάλεια θα υπερισχίει της ελευθερίας. Τα ατομικά δικαιώματα, οι εργατικές διεκδικήσεις, η ανθρώπινη αλληλεγγύη θα περιοριστούν όσο η κοινωνικότητα, ο συνδικαλισμός, η πολιτική δράση θα περιορίζονται σε συνθήκες απομόνωσης, ιδιωτείας και καραντίνας. Ο ανταγωνισμός των δυνάμεων σε παγκόσμιο επίπεδο θα οξυνθεί μέχρι το σημείο εκρήξεως, καθώς ο τρόμος του βιοχημικού πολέμου θα μολύνει τις σχέσεις των κρατών, θα ευνοήσει τις απομονωτικές, διασπαστικές και αντιθετικές ροπές και θα καταστρέψει την εμπιστοσύνη, τη συνεργασία, την ομαλότητα των σχέσεων μεταξύ τους. Αποτελεί ειρωνία της ιστορίας το ότι η παγκοσμιοποίηση που επιτεύχθηκε με τόσους αγώνες της ιθύνουσας τάξης προς όφελος της, καταρρέει σήμερα στα σύνορα των εθνικών κρατών, που καλούνται να απωμισθούν το βάρος της κρίσης, στην απαγόρευση ταξιδιών, μεταφορών και επικοινωνίας, στον περιορισμό ή τη διακοπή λειτουργίας των πολυεθνικών. Το μέλλον θα απαντήσει στα ερώτηματα για την πορεία των σχέσεων των μεγάλων δυνάμεων, την αντιπαράθεση ΗΠΑ και Κίνας, που ήδη κατηγορείται ως υπαίτια της μόλυνσης, για τη διατήρηση της ενότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του δημιουργήματος του γερμανικού γιουρογρούπ, για τη θέση του τρίτου κόσμου στη δίνη των επικείμενων εξελίξεων.
   Συνακόλουθα οι κρατικές και οι διεθνείς οικονομικές σχέσεις θα διαταραχθούν, άγνωστο μέχρι ποιού σημείου, αλλά πάντως με μια μεγάλη ύφεση, όμοια ή και μεγαλύτερη εκείνης που προκλήθηκε από τις προηγούμενες μεγάλες κρίσεις του περασμένου και του σημερινού αιώνα. Καμιά χώρα δεν θα μείνει αλώβητη από τις μεγάλες μεταβολές στις εργασιακές σχέσεις και την ανεργία, την κάμψη της παραγωγής και του εμπορίου, την υποχώρηση του τουρισμού και των επικοινωνιών. Αλλά κυρίως οι κοινωνικές σχέσεις θα υποστούν τη μέγιστη ζημία, αφού οι σχέσεις των ανθρώπων μεταβάλλονται ραγδαία, με την απασχόληση στο σπίτι και την ανάπτυξη της οικογενειακής εντροπίας, την απαγόρευση των συναναστροφών και των γνωστών τρόπων διασκέδασης, την έλλειψη της επαφής με τη φύση και την καταστροφή της παρέας, του φλερτ και της ψυχαγωγίας.  Ιδιαίτερα η μεταβολή του ψυχισμού μας από τον περιορισμό μέχρι την απουσία του κοινωνικού, του θρησκευτικού, του καλλιτεχνικού συναισθήματος θα οδηγήσει σε άγνωστες ακόμη καταστάσεις κοινωνικού αυτοματισμού, ψυχολογικού κενού και πνευματικής κατάρρευσης. Η ηθική, το δίκαιο, η  αισθητική, θα είναι τα μεγάλα θύματα της νέας τάξης πραγμάτων, που θα μας κληρονομήσει αυτή η πανδημία του κορωνοϊού. Η τραγικότητα του μοναχικού θανάτου, η καραντίνα των ψυχών, η κοινωνική απελπισία αποτελούν ήδη χαρακτηριστικά της πανδημίας.
   Πρόκειται επομένως ουσιαστικά για μια πρωτόγνωρη τροπή, μια πρωτοφανή παρενέργεια, μια ίωση της ιστορίας, που είτε θεραπευθεί είτε όχι, προσωρινά ή οριστικά, με τις μεγαλύτερες ή τις μικρότερες απώλειες, θα έχει διαταράξει ολόκληρο τον κόσμο, στον μέγιστο βαθμό ανασφάλειας, ατομικισμού και ταυτόχρονα μαζοποίησης. Η πανδημία αυτή, με τα απομονωτικά μέτρα αντιμετώπισης της, λειτουργεί έτσι πρακτικά προς όφελος των δυνάμεων που απεργάζονται την έλευση μιας νέας τάξης εκφασισμού, άρσης και καταστροφής των βάσεων της κοινωνικής αντίστασης, της ελεύθερης κοινωνίας και του ανθρωπισμού. Αυτή η ευκαιρία  που δίδεται στις δυνάμεις της αντίδρασης κατά της ανθρώπινης ελευθερίας, δεν πρέπει να αφεθεί χωρίς απάντηση. Ο ανθρωπισμός μας, η ηθική της ελευθερίας, η αλληλεγγύη μας στη μάχη για τα μεγάλα ιδανικά που διακυβεύονται σήμερα από την ανοχή, τον φόβο, την υποταγή στις νέες συνθήκες, θα πρέπει να αναδειχθούν στην πρώτη γραμμή αυτού του αγώνα. Ήδη από τα μπαλκόνια της καραντίνας των πόλεων ξεχύθηκαν οι φωνές, οι εκκλήσεις τα τραγούδια της αντίστασης.  Καλούμεθα να δυναμώσομε τις σκέψεις, τις φωνές, τις ενέργειες μας ενάντια  σε αυτή την ίωση της Ιστορίας μέχρι την ίαση της.

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ  ΤΗΣ  ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

    Πάνω από διακόσια χρόνια, στη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων της ιστορίας, η Αριστερά αντιπροσώπευσε στην πολιτική, στην κοινωνία και στον πολιτισμό το όραμα της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης. Από την αριστερή πτέρυγα της γαλλικής επαναστατικής εθνοσυνέλευσης μέχρι τις αριστερές θέσεις της προοδευτικής, δημοκρατικής και σοσιαλιστικής παράταξης της εποχής μας, η Αριστερά υπερασπίστηκε τα λαϊκά δικαιώματα, καταπολέμισε την ανισότητα, αντιτάχθηκε σε κάθε σκοταδισμό. Σε ολόκληρο τον κόσμο η Αριστερά αναδείχθηκε στην πρωτοπορεία των αγώνων για την ειρήνη, τη συνεργασία των λαών και την κοινωνική χειραφέτιση.
   Αλλά η Αριστερά δεν υπήρξε ποτέ ενιαία. Ανάμεσα στην άκρα αριστερά, την κομμουνιστική αριστερά, τη δημοκρατική αριστερά, μεταξύ σοσιαλδημοκρατίας, αριστερού φιλελευθερισμού και κεντροαριστεράς, εντός του μετώπου των αριστερών κινημάτων, διεκδικήσεων και αγώνων, μεσολάβησαν βαθειές αντιθέσεις, αγεφύρωτες ρήξεις και συγκρουσιακές πολιτικές. Η Αριστερά οριοθετήθηκε στα αριστερά της από την κομμουνιστική κοσμοαντίληψη και στα δεξιά της από τον σοσιαλδημοκρατικό ρεφορμισμό, ισορροπώντας πάντοτε σε έναν επικίνδυνο, αμφισβητούμενο, ενδιάμεσο χώρο. Η ιδιορρυθμία της ελληνικής αριστεράς, ως διακριτού χώρου μεταξύ κομμουνιστικού κόμματος και σοσιαλιστικού κινήματος, οφείλεται αφενός στο πείραμα της ΕΔΑ από το 1951 ως το 1985 και αφετέρου στη δημιουργία ενός νέου κομμουνιστικού κόμματος, που προήλθε από τη διάσπαση του ΚΚΕ του 1968 αντί για τη μετεξέλιξη του ευρωκομμουνισμού, όπως συνέβη σε άλλα κομμουνιστικά κόμματα.
    Έτσι το νέο αυτό σχήμα της αριστεράς στην Ελλάδα,  μολονότι είχε συνειδητο-ποιήσει τα προβλήματα του χώρου, δεν μπόρεσε τελικά να επωφεληθεί από τα προηγούμενα λάθη και να πετύχει τους στόχους του. Οι διεθνείς εξελίξεις στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα και η ανατροπή της διεθνούς ισορροπίας δυνάμεων, έχουν βαρύνουσα σημασία και επίδραση και στην πορεία του ελληνικού αριστερού κινήματος, σχεδόν ίση με τις εσωτερικές αδυναμίες του. Η πορεία της νέας αριστεράς, αρχικά ως ΚΚΕ (Εσωτερικού), σημαδεύτηκε από τη σχέση του με το ΚΚΕ, τις προσπάθειες επιβίωσης και ανάπτυξης μέσα σε δύσκολες οργανωτικές και πολιτικές συνθήκες και την προοπτική μιας ενότητας των δύο κομμουνιστικών σχημάτων. Το 1974 η Ενωμένη Αριστερά απέσπασε ποσοστό 9,5% του εκλογικού σώματος και ακολούθως διαλύθηκε και πάλι. Μεσολάβησε στο ΚΚΕ (Εσωτερικού) η μορφή της Συμμαχίας Προοδευτικών και Αριστερών Δυνάμεων στις εκλογές του 1977, και ακολούθως το 2ο Συνέδριο του, με τη γραμμή του ελληνικού δρόμου για σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία, ενός σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο. Ήδη είχε συνταχθεί στην πορεία του ανανεωτικού ρεύματος του ευρωκομουνισμού, απομακρυνόμενο από την παραδοσιακή γραμμή του ΚΚΕ. Στο 4ο Συνέδριο του, το 1986, αποφασίστηκε η μετεξέλιξη του κόμματος  σε ένα μη κομμουνιστικό φορέα, ανοικτό σε ευρύτερες συμμαχίες, ενώ ένα τμήμα του παρέμεινε ως ΚΚΕ(Εσωτερικού)-Ανανεωτική Αριστερά. Έτσι το 1987 εμφανίστηκε η Ελληνική Αριστερά. Το 1989 δημιουργήθηκε για λίγο μέχρι το 1991, ο εκλογικός Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου με βασικό κορμό το ΚΚΕ και την ΕΑΡ, που μετεξελίχθηκε μετά σε κόμμα και μετονομάστηκε το 2003 σε Συνασπισμό της Αριστεράς των Κινημάτων και της Οικολογίας. Το 2004 προσχώρησε στην εκλογική συμμαχία Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Μετά την αποχώρηση της Ανανεωτικής Πτέρυγας (ΔΗΜΑΡ) το 2010, ο ΣΥΡΙΖΑ ξεκίνησε τη μετατροπή του σε ενιαίο κόμμα το 2012 και ο ΣΥΝ αυτοδιαλύθηκε. Ο ΣΥΡΙΖΑ πραγματοποίησε το 1ο του Συνέδριο το 2013, με βασική κατεύθυνση το σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία, τη δημοκρατική ανατροπή του πολιτικού συστήματος, με κυβέρνηση της Αριστεράς στηριγμένης σε μέτωπο κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, για μια νέα τροχιά ανασυγκρότησης της χώρας, για μια διαφορετική Ευρώπη, για το σοσιαλισμό του 21ου αιώνα. Πολυτασικό, κινηματικό  και πολυσυλλεκτικό το νέο αυτό σχήμα της Αριστεράς, απαντώντας θετικά στα αιτήματα της ελληνικής κοινωνίας, και υιοθετώντας καθαρό αντιμνημονιακό λόγο, οδηγήθηκε σύντομα σε εκλογική άνοδο, από το 4%  των εκλογών του 2009 στο 36% των εκλογών του Ιανουαρίου του 2015, με αποτέλεσμα να κατακτήσει την κυβέρνηση σε συνεργασία με το δεξιό κόμμα των ΑΝΕΛ. Το σύνθημα «Πρώτη φορά Αριστερά» έγινε πράξη. Στην πραγματικότητα η κυβέρνηση της "αριστεράς" οδήγησε πολύ σύντομα στο τέλος της ελληνικής αριστεράς.

   Υπήρξε ένας οδυνηρός αργός θάνατος της αριστεράς, από την παράταση του "Δεύτερου Μνημονίου", τον Φεβρουάριο, τον καταρτισμό του προοιμίου ενός νέου "Μνημονίου", τον Απρίλιο, το ψευτοδημοψήφισμα για τις προτάσεις των δανειστών και το "Τρίτο Μνημόνιο", τον Ιούλιο, τις βουλευτικές εκλογές, τον Σεπτέμβριο του 2015, την πλήρη ανάπτυξη και εφαρμογή όλων των όρων των δανειστών, μέχρι τον Αύγουστο του 2018, την εκτέλεση ενός άτυπου "Τετάρτου Μνημονίου" εποπτείας μέχρι τον Μάϊο του 2019, τις ευρωεκλογές και τη βαρειά εκλογική ήττα της "αριστεράς", και μέχρι τις νέες βουλευτικές εκλογές της Κυριακής, οπότε αναμένεται η θριαμβευτική επάνοδος της δεξιάς και η συνέχιση ενός νέου κύκλου εθνικής, κοινωνικής και οικονομικής καταστροφής. Γιατί πίσω από τις ψυχρές αυτές ημερομηνίες καταγράφεται η πορεία εμπέδωσης  του ευρωπαϊκού καπιταλιστικού καθεστώτος λιτότητας και πειθαρχίας στην Ελλάδα, με την άμεση συνέργεια της "αριστερής κυβέρνησης". Το παράδειγμα εφαρμογής της νέας οικονομικής πολιτικής και  σωφρονισμού για την αθέτηση των κανόνων, με την ελληνική υιοθέτηση του δόγματος της έλλειψης εναλλακτικής λύσης. Και η συνειδητή μέθοδος εξουθένωσης  ενός ευρωπαϊκού κράτους, η καταστροφή των οικονομικών δομών του, και η προσαρμογή του  στο μοντέλο της γερμανικής καπιταλιστικής Ευρώπης, ως δουλοπαροικία χρέους με τους "αριστερούς" τοπικούς φεουδάρχες της. Και όλα αυτά μέσα σε συνθήκες απεμπόλησης κάθε αριστερής πολιτικής, συμπόρευσης με τους ταξικούς αντιπάλους και αφομοίωσης στη νέα δεξιά πολιτική. Χαρακτηριστικά της "αριστεράς" αυτής η πλήρης υποταγή στον αμερικανικό και νατοϊκό παράγοντα, η υπογραφή της εθνικά επιζήμιας Συμφωνίας των Πρεσπών, ο διχαστικός λόγος, η συνεχής υποχωρητικότητα στις τουρκικές αξιώσεις, η εξαφάνιση της ηθικής της αριστεράς με αποδοχή του ψεύδους, της θεσιθηρίας και του πολιτικαντισμού, και η προώθηση συμπεριφορών ξένων προς τις ιστορικές, παιδευτικές και κοινωνικές παραδόσεις του ελληνικού λαού.

   Αλλά ταυτόχρονα η θλιβερή αυτή πορεία σηματοδότησε και την εξαφάνιση της ελπίδας, τη ματαίωση κάθε προοπτικής, την αναίρεση της ίδιας της ουσίας της αριστεράς.  Από ολόκληρο τον αγώνα πενήντα και πλέον χρόνων της ελληνικής Αριστεράς, με τις προσπάθειες, τις αγωνίες, τις επιτυχίες, τα λάθη, τους οραματισμούς και τις αστοχίες της, δεν απομένει πλέον παρά μια μεταλλαγμένη, προδομένη, αλλοτριωμένη "αριστερά", με τα σπαράγματα της, με τις μνήμες και τα μνημόνια της, με την αδυσώπητη καταδίκη της ιστορίας, με τα ανεκπλήρωτα αιτήματα και τις αδικαίωτες θυσίες της. Αποχαιρετώντας όμως πικρά αυτή την κίβδηλη κατάληξη  της αριστεράς της φενακισμένης συνείδησης, συνεχίζομε πάντα να αναφερόμαστε στη γνήσια, την αληθινή, την αμετάβλητη αριστερά του φωτεινού πνεύματος, του μέλλοντος και του παρελθόντος. Αυτή που πολεμά ασταμάτητα στα μαρμαρένια αλώνια του ανθρωπισμού, του σοσιαλισμού και της δικαιοσύνης, αυτή που μόνο πρόσκαιρα χάνεται και πάλι ξαναφαίνεται στη ζωή, αυτή την πραγματική και την ιδεώδη Αριστερά.

TO  ΣΚΗΝΙΚΟ  ΤΗΣ  ΝΕΑΣ  ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

Αφιερωμένο στη μνήμη
 του Δημήτρη Γρηγορόπουλου

[Από το Σάββατο του Λαζάρου, προαγγελία της Ανάστασης, ο Δημήτρης Πλακουρίτης, ανήσυχος πνευματικός ταξιδευτής, μαχητικός δημοσιολόγος, εκλεκτός δημοσιογράφος, συγγραφέας και ασκητικός θεολόγος, δεν βρίσκεται ανάμεσα μας. Το σώμα του ανήκει στη γή του Ακρωτηρίου, που αγάπησε, η ψυχή του στον ουρανό, που λάτρεψε, αλλά το πνεύμα του παραμένει μεταξύ των φίλων του, σε ενα συνεχιζόμενο διάλογο για τον κόσμο, τον Θεό και τον άνθρωπο.]

Στη χώρα του τραγικού η τραγωδία είναι μια διαρκής κατάσταση, διακοπτόμενη συχνά από κωμικές παρεκβάσεις. Δεν πρόκειται για μια εναλλαγή του απολλώνιου και του διονυσιακού πνεύματος, ούτε καν για τη διαδοχή πολέμου και ειρήνης, όπως θα μπορούσε να υποθέσει κανείς στην εποχή του μοντερνισμού. Πιθανόν να μη το έχομε αντιληφθεί επαρκώς, αλλά ο εικοστός πρώτος αιώνας δεν ενδιαφέρεται για τον λόγο και τον αντίλογο, για το είναι και το δέον, για τον άνθρωπο και τον Θεό. Εκείνο που προέχει είναι το ιδιότυπο παράλογο, που καταφέρνει να αυτογελοιοποιείται, αλλά που σκοπεύει στην κοινωνία της αγέλης, στον μαζάνθρωπο και στην κατάργηση των διακρίσεων ταυτότητας, ιδεών και πρακτικών. Χωρίς αρχές, πνεύμα και ήθος η κατάρρευση του πολιτισμού είναι πάντοτε προδιαγεγρμμένη, όπως διδάσκει -αν μπορεί βέβαια να διδάξει- η ιστορία.
Σήμερα το αιώνιο Ανατολικό Ζήτημα επανεμφανίζεται με μια τραγικότητα ανάλογη των σημαντικών στιγμών της ιστορίας και όμως στην Ελλάδα των "Μνημονίων" κανείς δεν το αντιμετωπίζει με την πρέπουσα σοβαρότητα. Κυβέρνηση και αντιπολίτευση ασχολούνται με την καθημερινή ανάγνωση της "Πολακιάδας" ή της "Βεμπεριάνας", ο τύπος και η τηλεόραση διανθίζουν τις διαφημήσεις τους με τα σχετικά σχόλια και ο λαός παραμένει θεατής στο περιθώριο.  Χωρίς περίσκεψη και χωρίς αιδώ, η Μεταπολίτευση εξαντλήθηκε στα σκάνδαλα και στο χρέος, το πρώτο, το δεύτερο και το τρίτο "Μνημόνιο", το ένα χειρότερο του άλλου, άφισαν τη χώρα στα ερείπια και η μεταμνημονιακή περίοδος, χωρίς νεολαία, χωρίς οικονομία, χωρίς προοπτική, βαδίζει αμέριμνη προς το γνωστό άγνωστο. Mια διαχωριστική γραμμή από τη Βαλτική μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα χωρίζει πλέον τον δυτικό κόσμο από τη Ρωσσία,το Ιράν και την Κίνα, τους τρείς σύγχρονους εκπροσώπους του "κακού", που απειλούν τα συμφέροντα Ευρώπης και Αμερικής. Κατά διαστήματα, η Ουκρανία, η Τουρκία, η Συρία, η Παλαιστίνη, η Αίγυπτος, η Λιβύη, εμφανίζονται ως σημεία αιχμής σε μια πολύπλοκη γαιοπολιτική σκακιέρα στρατηγικών συμφερόντων και ανταγωνισμών, ενεργειακών αποθεμάτων και επικοινωνιών, ιδεολογικών και θρησκευτικών συγκρούσεων. Οι τελευταίες εξελίξεις, που οδηγούν στην επανεξέταση της τουρκικής θέσης στο ΝΑΤΟ, επιφυλάσσουν σε Ελλάδα και Κύπρο ένα ιδιαίτερο ρόλο άμεσης εμπλοκής στα αμερικανικά σχέδια, στα οποία εντάσσεται η αναγνώριση της "Βόρειας Μακεδονίας", το νέο "σχέδιο Ανάν" για την Κύπρο, η ένταση στο Αιγαίο, με εμφανείς εθνικούς κινδύνους. Στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά την ουσιαστική διαίρεση της, με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, την οποία μάταια προσπαθούν να ανακόψουν, τον διαχωρισμό πολλών χωρών με αφορμή το μεταναστευτικό ζήτημα, τη βαθειά διάκριση βόρειων και νότιων λαών λόγω της πολιτικής της λιτότητας, η γηραιά ήπειρος αντιμετωπίζει κρίσιμα ζητήματα συνοχής, οικονομίας και κοινωνικών αιτημάτων. Είναι βέβαιο ότι τα προβλήματα αυτά θα εκφραστούν με ένταση στις επικείμενες ευρωπαϊκές εκλογές, προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης συντηρητικοποίησης, της ανατροπής του κοινωνικού κράτους, του βίαιου ευρωσκεπτικισμού. Είναι πολύ αργά πλέον για την απολιθωμένη  χριστιανικο-δημοκρατική μακαριότητα του κατέχοντος και τη μεταλλαγμένη σοσιαλδημοκρατική εκδοχή της απεμπόλησης των αρχών και αξιών του άλλοτε ευρωπαϊκού σοσιαλισμού, να αντιταχθούν αποτελεσματικά στην εξτρεμιστική ακροδεξιά επέλαση, που θα επιφέρει σοβαρές μεταβολές σε ολόκληρο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση η Ελλάδα, αντί να αντιτάξει το αντιστασιακό της πνεύμα, τις πατριωτικές της αρετές και την αδάμαστη ενεργητικότητα της, μεταβλήθηκε εκουσίως σε αποικία χρέους, προσδέθηκε μονοδιάστατα στο αμερικανικο άρμα και κατέστρεψε τις πλουτοπαραγωγικές της πηγές. Ουσιαστικά, με την τεράστια εκτόπιση του νεανικού δυναμικού της, τη διχαστική πολιτική μεταξύ μνημονειακών και αντιμνημονιακών, πατριωτών και προδοτών, προοδευτικών και αντιδραστικών, την προϊούσα παράλυση, παρακμή και αλλοίωση των κοινωνικών της θεσμών, από την παιδεία μέχρι την οικονομία, απο τη δημόσια τάξη μέχρι τη δικαιοσύνη, από την επικοινωνία μέχρι την πολιτική, στη χώρα μας  συντελέστηκε κατά την τελευταία δεκαετία  μια κρίσιμη αποδυνάμωση της εθνικής της ισχύος. Στις συνθήκες αυτές μόνον αδαείς, αφελείς και επικίνδυνοι μπορούν να υποστηρίζουν τα φληναφήματα του τέλους των μνημονίων, ενώ η χώρα είναι δεσμευμένη στους πιστωτές της μέχρι το τέλος του αιώνα. Της μελλοντικής ανάπτυξης, ενώ δεν υπάρχει πλέον παραγωγική βάση, μεσαία τάξη και αξιόλογο επιστημονικό, επιχειρηματικό και πνευματικό δυναμικό. Και της κοινωνικής προόδου, ενώ κυριαρχεί παντού η αποπνικτική φορολογία, η επιδοματική πολιτική και η διάχυτη απαισιοδοξία. Μετά την τραγωδία της Μεταπολίτευσης και την τραγωδία των Μνημονίων  έχει πλέον στηθεί το σκηνικό μιας νέας ελληνικής τραγωδίας. Με τραγικό χορό τον ταλαιπωρημένο, ευκολόπιστο και προδομένο ελληνικό λαό, συρόμενο προς το τελευταίο σκαλί της εθνικής καταστροφής του, με τους παλαιούς ή τους νεότερους -αδιάφορο- πρωταγωνιστές ακλόνητους στη θέση τους, ανίκανους να προχωρήσουν στην αναγκαία κάθαρση από την κατάσταση στην οποία από κοινού, πλήν εξαιρέσεων, κατήντησαν τη χώρα, η τραγωδία αυτή αρχίζει να εκτυλίσσεται. Αναζητείται με την αγωνία της απελπισμένης ελπίδας το έλεος, ο φόβος, το πέρας αυτής της τραγωδίας.

H ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΡΕΣΠΩΝ

ΕΙΝΑΙ  ΛΑΘΟΣ

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

Αφιερωμένο
στη μνήμη των Κρητών Μακεδονομάχων,
ανάμεσα τους και του Παύλου Παπαμανουσάκη,
που σκοτώθηκε στον Αετό Φλωρίνης το 1905 

  Η Συμφωνία των Πρεσπών, όνειδος της σύγχρονης ιστορίας μας, πολιτικό στίγμα του κοινοβουλευτισμού και παταγώδης διπλωματική αποτυχία, είναι  πολύ  μεγαλύτερη από έγκλημα, είναι λάθος.

    Είναι εθνικό λάθος, γιατί διαγράφει μεγάλες σελίδες της ιστορίας μας, αποδίδοντας το ιερό όνομα της Μακεδονίας στους σλαύους, σβήνοντας τους ηρωϊκούς αγώνες των ελλήνων για την απελευθέρωση της Μακεδονίας, δημιουργώντας μια διαρκή απειλή, αμφισβήτηση και αστάθεια στα βόρεια σύνορα μας. Η ελληνικότητα της Μακεδονίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα αποτελεί διακηρυγμένη, διαρκή και αδιαμφισβήτητη πεποίθηση του ελληνικού λαού. Όποιες αμφισβητήσεις υπήρξαν ποτέ είτε προέρχονταν από τους ξένους είτε αποκηρύχθηκαν πλέον από τους ίδιους τους εκφραστές τους. Η λεγόμενη τώρα "βόρεια μακεδονία", κατά τη μέγιστη εδαφική της έκταση, βρίσκεται έξω των γεωγραφικών ορίων της Μακεδονίας από την αρχαιότητα μέχρι τη νεοτερικότητα. Ο Μακεδονικός Αγών έληξε με την απόκρουση του βουλγάρικου επεκτατισμού. Οι αναταράξεις, που προκάλεσε στην περιοχή η μεταπολεμική ίδρυση της Γιουγκοσλαυϊας του Τίτο, περιορίστηκαν στα εσωτερικά όρια της χώρας του και το προπαγανδιστικό όνομα της Μακεδονίας, που αντικατέστησε την Bardarska, δεν επέφερε καμιά αλλαγή στα διεθνή δεδομένα. Η μετέπειτα καλλιέργεια ψευδοεθνικών χαρακτηριστικών περί δήθεν μακεδονικών παραγώγων, λαού, έθνους, γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού, μόνον ως γραφικότητα αντιμετοπιζόταν. Τα επιδρομικά σλαυϊκά φύλα του ογδόου αιώνα οικοιοποιούνταν την αρχαιότατη ελληνική ιστορία, στήνοντας αγάλματα του  Μεγάλου Αλεξάνδρου στα Σκόπια ! Και βεβαίως η κατάσταση του κράτους των Σκοπίων μετά την διάλυση της Γιουγκοσλαυϊας, υπό το προσωρινό της όνομα, δεν μεταβλήθηκε ουσιαστικά. Υπήρξαν βέβαια οι πιέσεις των ξένων παραγόντων. Αλλά έπρεπε η ελληνική κυβέρνηση να συνεργήσει στα ξενοκρατικά σχέδια. Και ιδού σήμερα το αποτέλεσμα του εθνικού λάθους.

   Είναι πολιτικό λάθος, γιατί εδίχασε βαθύτατα τον ελληνικό λαό σε "εθνικόφρονες" και "προδότες", επαναφέροντας στη μνήμη μας τις πιο μαύρες σελίδες του εμφυλίου. Εξευτέλισε τον κοινοβουλευτισμό με τις διαμάχες, τις διασπάσεις και  διαλύσεις των πολιτικών κομμάτων. Διέφθειρε τα πολιτικά ήθη με τις φαυλοκρατικές μετατοπίσεις, υπουργοποιήσεις και αλλαξοπιστήσεις βουλευτών προς κατασκευήν ετερόκλητων πλειοψηφιών. Και δημιούργησε τις ακραίες συνθήκες πόλωσης, φανατισμού και διαιρέσεως στην πατρίδα μας, την ώρα που τα κοινωνικά. πολιτικά και οικονομικά προβλήματα οξύνονται, η χώρα απειλείται με νέο ¨Μνημόνιο¨ και οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις καθιστούν απροσδιόριστο το μέλλον. Στην πολιτική όμως το λάθος δεν οδηγεί μόνο στην καταστροφή του διαλόγου, των θεσμών και του πολιτεύματος, αλλά συμπαρασύρει και τους εμπνευστές, τους συνεργούς και τους αυτουργούς αυτού του λάθους. Μόνον ιστορικά ανιστόρητοι, πολιτικά άφρονες και ηθικά ανερμάτιστοι, θα μπορούσαν να επιχειρήσουν την υλοποίηση  οιονεί σχεδίου αποσταθεροποίησης της  πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής του τόπου μας. Ήδη η χώρα έχει εισέλθει σε ανεπίσημη προεκλογική περίοδο, η άνοδος των ακραίων πολιτικών δυνάμεων είναι σαφώς βεβαιωμένη και η αποσύνθεση των ενδιαμέσων κομμάτων ευνοεί τον άκρατο διπολισμό. Και το μετεκλογικό σκηνικό, μετά την αναμενόμενη εκρηκτική, θυελλώδη και χωρίς όρια αναμέτρηση, δεν  πρόκειται να οδηγήσει σε σταθερότητα, αλλά σε άγνωστες ακόμη δυσμενείς, βεβαρημένες και επικίνδυνες καταστάσεις.

   Είναι διπλωματικό λάθος, γιατί για πρώτη φορά η ισχυρότερη χώρα υποκύπτει στην ασθενέστερη, συνομολογεί χωρίς μάχη δυσμενείς όρους και παραδίδει χωρίς πόλεμο εθνικό κεφάλαιο. Η ελληνική διπλωματία, με την ευθύνη των εκάστοτε κυβερνήσεων, από την εποχή της "μακεδονικής δημοκρατίας" της ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαυϊας μέχρι σήμερα, αδράνησε, ολιγώρησε και οπισθοχώρησε σε θέσεις όλο και πιο ενδοτικές για να καταλήξει στη σημερινή κατάσταση. Υπήρξε καταστροφικό λάθος η σιωπή για το όνομα της "μακεδονίας" του Τίτο, η υποβάθμιση του ζητήματος όσο εξαπλωνόταν η προπαγάνδα των Σκοπίων, η παράλειψη αντιδράσεως σε ποικίλα θέματα σχετικά με τη γλώσσα, την ιστορία και τον πολιτισμό των "μακεδόνων". Υπήρξε ολέθριο λάθος η επιπόλαιη αποδοχή του προσωρινού ονόματος της "Πρώην Γιουγκοσλαυϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας" (Μητσοτάκης-Σαμαράς) το 1991, η αγνόηση της αποφάσεως του Συμβουλίου των πολιτικών αρχηγών του 1992 για την μη παραχώρηση του μακεδονικού ονόματος, η ενδιάμεση συμφωνία του 1995, η ανερμάτιστη παραδοχή της "σύνθετης ονομασίας με γεωγραφικό προσδιορισμό" (Καραμανλής-Μπακογιάννη), το 2008. Και υπήρξε τραγικό λάθος η τελειωτική υποτιμητική αναγνώριση της "βόρειας μακεδονίας" (Τσίπρας-Κοτζιάς). Κατά την αρχική εμφάνιση του ζητήματος η ελληνική διπλωματία απεμπόλησε τις δυνατότητες αντιδράσεως της ως μέρος των νικητριών δυνάμεων μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Κατά τη δεύτερη περίοδο δεν εχρησιμοποίησε καν το κύρος, τη θέση της στην ατλαντική συμμαχία και την ευρωπαϊκή οικογένεια και την πρωτοκαθεδρία της στα Βαλκάνια. Και κατά την τρίτη και τελική φάση όχι μόνον δεν αξιοποίησε την ισχυρή της θέση έναντι των γειτόνων της, αλλά αντίθετα υποκινούμενη από ενδόμυχες εθνομηδενιστικές απόψεις, από ανόητες συμβιβαστικές τάσεις και από απολύτως υποχωρητικές προθέσεις, κατέληξε στο σημερινό αποτέλεσμα. Σε ολόκληρη την περίοδο εξελίξεως του ζητήματος, αγνοήθηκε η σημασία του ονόματος της Μακεδονίας  για τους βόρειους γείτονες, ως οχήματος εθνικού προσδιορισμού, προβολής αλυτρωτικών διαθέσεων και δημιουργίας εθνοτικής μειονότητας εντός των συνορων μας. Υποβαθμίστηκε ο κίνδυνος αυτός και υπό το όνομα "βόρεια μακεδονία", που παραπέμπει και σε μια "νότια μακεδονία", όπως ήδη ακούστηκε από την κρατική τηλεόραση !!!  αυτή η ανθελληνική ονομασία. Το κυριότερο, αναγνωρίστηκε " μακεδονικός λαός" και "μακεδονική γλώσσα", δηλαδή στοιχεία που αποτελούν κύρια εθνικά συστατικά κάθε κράτους, υπό την κάλυψη δήθεν της υπηκοότητας και της σλαυϊκής γλώσσας. Ενώ καθημερινά οι σκοπιανοί και οι φίλοι τους ομιλούν για "μακεδονία " και "μακεδόνες", για ένα δηλαδή ανύπαρκτο έθνος, που αντιπαρατάσσεται στην ιστορία της Μακεδονίας, στα ελληνικά συμφέροντα, και στα εθνικά μαςδε δικαιώματα.

  Η Συμφωνία των Πρεσπών υπήρξε το άμεσο αποτέλεσμα των νατοϊκών και ευρωπαϊκών σχεδιασμών για το μέλλον των Βαλκανίων, με την πρόθυμη συνέργεια της ελληνικής κυβερνήσεως, των αποστατών συνοδοιπόρων της και των ενδιαφερόμενων κύκλων τους. Η Συμφωνία αυτή είναι επικίνδυνη, επιζήμια και μειοτική για την Ελλάδα.  Ήδη πανηγυρίζουν οι ξένοι παράγοντες για την επιτυχία των στόχων τους, η Τουρκία για τη σύσφιξη των σχέσεων της εντός του ΝΑΤΟ  με το νέο μέλος του, το ίδρυμα Σόρος για την προώθηση των σκοπών του. Η Συμφωνία των Πρεσπών θα εξελιχθεί ασφαλώς σε παράγοντα αποσταθεροποίησης της περιοχής. Ήδη διέρρευσε από το Ρωσικό Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων  σχέδιο επανακαθορισμού των βαλκανικών συνόρων κατά το πρότυπο της Συρίας, με τη συμμετοχή και των άλλων μεγάλων δυνάμεων. Θα λειτουργήσει δε ως καταλύτης για μειονοτικά, αλυτρωτικά και εσωτερικά προβλήματα και στις δύο χώρες. Μια συμφωνία με τους λαούς και των δύο μερών αντίθετους κατά πολύ μεγάλο ποσοστό, με διαλυμένο το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό τους πλαίσιο, με την προοπτική μεγάλων μεταβολών στην Ευρώπη, στα Βαλκάνια και στον κόσμο, δεν επιτρέπει καμιά αισιοδοξία για το μέλλον. Αντίθετα η συμφωνία αυτή θα οδηγήσει, σε απροσδιόριστες, απρόσμενες και αρνητικές  εξελίξεις. Το λάθος της Συμφωνίας των Πρεσπών. συμπαρασύροντας την ιστορία, την πολιτική και τη διπλωματία, υπερβαίνει κατά πολύ τό έγκλημα.

25 Ιανουαρίου 2019

ΟΙ ΕΦΙΑΛΤΕΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη
Επιτίμου Προέδρου Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων

   Ποια Αριστερά, ποιοι Εφιάλτες και γιατί Εφιάλτες της Αριστεράς στην Ελλάδα; Της Αριστεράς που υποτίθεται ότι κυβερνά στην Ελλάδα και της Αριστεράς που αρνείται αυτή την Αριστερά. Και στην Ελλάδα που αντιμετωπίζει ως πρόκληση, ως επιθυμία και ως αναγκαιότητα την υπέρβαση από τη σημερινή  κατάσταση.
  Η διαλεκτική υπέρβαση αρχίζει με την περιήγηση στο καθολικό σύμπαν της σκέψης και της δράσης, συνεχίζεται με την αναγνώριση του συστήματος των αντιθέσεων, και ολοκληρώνεται με τη μετοχή στον διαρκή αγώνα της μεταβολής. Αλλά αυτό προϋποθέτει τη γνωσιοθεωρία, και περιλαμβάνει την οντολογία, τη φιλοσοφία και την αξιολογία στην ευρεία τους έννοια. Στα τρία ερωτήματα του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού -Τι μπορώ να γνωρίσω, Τι γνωρίζω, Τι πρέπει να πράξω- συνοψίστηκε η θεματολογία της Νεοτερικότητας, που παρά τις επιθέσεις εξακολουθεί να στηρίζει ακόμη το οικοδόμημα του κόσμου μας. Είναι τα ερωτήματα που αναφέρονται ακριβώς στη γνωσιοθεωρία της γνωστικής δυνατότητας, τη θεωρία της φιλοσοφικής οντολογίας της γνώσης και την πρακτική αξιολογία της δράσης στην ηθική, το δίκαιο, την πολιτική, είτε ως αυτοτελή διακριτά μέρη της πράξης, είτε ως εποικοδομήματα της οικονομίας στον ιδεαλιστικό και στον υλιστικό κόσμο αντίστοιχα.
    Και για μεν το πρώτο ερώτημα δεν υπάρχει πια το άλλοθι της άγνοιας για την Αριστερά και τους Εφιάλτες της. Όλοι μπορούν να γνωρίσουν την ιστορία, παλιότερη και σύγχρονη, τα αίτια, και τα αποτελέσματα της πορείας της παλιάς ελληνικής Αριστεράς και πολύ περισσότερο της πολιτικής της σύγχρονης "αριστερής" διακυβέρνησης. Η ουσία, οι θέσεις και οι αντιφάσεις της Αριστεράς είναι ευδιάκριτες. Αρκεί αυτή η δυνατότητα να μη δεσμεύεται από αδυναμίες, σκοπιμότητες και συγχύσεις, που εκτρέπουν κάθε επιστήμη από την αρετή στην πανουργία.
   Αλλά στο δεύτερο ερώτημα υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες. Η Αριστερά αντιμετωπίζεται με ένα πλουραλισμό ιδεών και πρακτικών, κατ΄ αρχάς ως ιστορική, ως σύγχρονη, ως ελληνική Αριστερά. Σε ολόκληρο το μήκος της ιστορίας, η αντιπαράθεση των συντηρητικών και προοδευτικών δυνάμεων σημαδεύει την ανθρώπινη κοινωνία. Μπροστά στον Οδυσσέα στέκεται ο Θερσίτης. Από τους κονίποδες της Κορίνθου φθάνουμε στους αθηναίους εμπόρους. Η φεουδαρχία διαδέχεται τη δουλοκτητική κοινωνία, και οι αστοί διαδέχονται την αριστοκρατία. Τότε πλέον ξεσπά ο αδυσώπητος πόλεμος προλεταρίων και καπιταλιστών. Η Αριστερά μεταφέρεται απο τα Ορεινά της γαλλικής Συμβατικής συνέλευσης στα αριστερά του προεδρείου των ευρωπαϊκών κοινοβουλίων. στα αριστερά της κατεστημένης τάξης πραγμάτων, στην αριστερή κοινωνική τάξη που θα δώσει τη μάχη κατά της δεξιάς αντίδρασης. Η σύγχρονη Αριστερά, περνώντας  μια μεγάλη, μακρόχρονη και εξουθενωτική δοκιμασία, από το μεγαλείο της ρωσικής επανάστασης, τον συμβιβαστικό ευρωκομμουνισμό, και την κατάρρευση  του υπαρκτού σοσιαλισμού, αντιμετωπίζει  πλέον προκλήσεις που αμφισβητούν την έννοια, το περιεχόμενο, την ίδια την ύπαρξη της. Στο περιβάλλον της νέας τεχνικής, της ιδεολογικής καθυπόταξης των μαζών, του μεταμοντερνισμού, όπου κάθε λόγος εγκαταλείπεται, όπου η ζωή μεταβάλλεται σε επιβίωση, όπου τα πάντα μεταλλάσσονται, η θέση της Αριστεράς είναι δυσδιάκριτη. Αυτό ισχύει ακόμη πιο έντονα στη  περίπτωση της ελληνικής Αριστεράς, που υφιστάμενη όλες τις εξωτερικές μεταβολές μέσα σε συνθήκες ελληνικής τραγωδίας, βάδισε από την κομμουνιστική της έκφραση στον εμφύλιο, στην παρανομία και στη διάσπαση. Και η προσπάθεια για τη δημιουργία μιας άλλης εναλλακτικής Αριστεράς τερματίστηκε οριστικά το καλοκαίρι του 2015. Έτσι μιλώντας σήμερα για την Αριστερά στην Ελλάδα, πρέπει να πούμε ότι η μεν κατ΄εξοχήν αριστερή πλευρά, το ΚΚΕ, δεν είναι Αριστερά, η δε λεγόμενη Αριστερά μεταπήδησε απλά στη δεξιά. Απομένουν διάσπαρτες δυνάμεις που αδυνατούν να συγκροτήσουν Αριστερά. Η δήθεν αντιπαράθεση αριστεράς και δεξιάς δεν είναι παρά ένα παιχνίδι με σημαδεμένη τράπουλα, ένας φενακισμός της δημοκρατίας, μια γελοιοποίηση της πολιτικής.
   Αυτή η κατάσταση δημιουργεί τους Εφιάλτες της Αριστεράς. Είναι η πολυσημία του εφιάλτη που ταιριάζει στην Αριστερά. Υπήρξε και υπάρχει ακόμη το όνειρο της Αριστεράς, ο ιδεώδης κόσμος της ελευθερίας, της ισότητας, της αδελφότητας. Υπάρχει και κανείς δεν μπορεί να το σβήσει, το μεγάλο όνειρο της σοσιαλιστικής Αριστεράς, ο κόσμος της ειρήνης, της αταξικής κοινωνίας, της παγκόσμιας κοινότητας, συνεργασίας και προόδου. Υπάρχει και πάντα θα υπάρχει, το όραμα της δικαιοσύνης, της αδιάφθορης αρετής, της αρμονίας των αντιθέσεων. Αλλά υπάρχει και το άλλο όνειρο, το κακό όνειρο, ο εφιάλτης. Ο ανελέητος φόβος, ο φοβερός τρόμος, το θανατερό άγχος. Ο εφιάλτης που εγκαθίσταται στο ψυχολογικό τραύμα, που βασανίζει τον ύπνο, που επιφέρει το αίσθημα του θανάτου, του απύθμενου κενού, της ανυπαρξίας. Και η Αριστερά διέτρεξε και διατρέχει το δρόμο από το όνειρο και το όραμα στον εφιάλτη της. Βίωσε και βιώνει την πτώση της από την αυτοκρατορία των πάντων στο βασίλειο  του μηδενός. Υπέστη και υφίσταται τον εφιάλτη από το οραματικό σοσιαλιστικό φώς στο φρικιαστικό καπιταλιστικό σκοτάδι.
   Στην οντολογία της Αριστεράς ο εφιάλτης συνυπάρχει με το φάντασμα. Το φάντασμα είναι μια τρομερή φαντασίωση, μια φοβερή οπτασία, ένα αποτρόπαιο πλάσμα. Είναι στην ουσία η σκιά, η ψυχή, το πνεύμα του πεθαμένου, το στοιχειό που καθηλώνει τη ζωή, ο βρυκόλακας που χορταίνει με το αίμα του ζωντανού. Και πόσα φαντάσματα υπάρχουν στην Αριστερά. Από την ώρα που το φάντασμα του κομμουνισμού ξεπετάχθηκε μέσα από τις σελίδες του Μανιφέστου, μια συνοδεία φαντασμάτων ακολουθεί την Αριστερά. Τα φαντάσματα του Μαρξ και των επιγόνων του, τα φαντάσματα των αστών της Ευρώπης και του παγκόσμιου καπιταλισμού, τα φαντάσματα των αριστερών νεκρών και της προδομένης επανάστασης. Το φάντασμα δεν φεύγει, δεν πεθαίνει, δεν εξαφανίζεται ποτέ. Επανέρχεται πάντα για να θυμίσει, να βασανίσει, να θανατώσει το θύμα του. Μέχρι να πάρει αυτό που του ανήκει, τη μνήμη, την εκδίκηση, τη λύτρωση. Αλλά ποιος μπορεί να εξιλεώσει το φάντασμα της Αριστεράς, εκτός από την ίδια την Αριστερά. Και όσο δεν υπάρχει αυτή η εξιλεωτική, η καθαρτική, η λυτρωτική Αριστερά το φάντασμα θα επανέρχεται και θα την περιμένει. Αυτό το εφιαλτικό φάντασμα, που οι απώτεροι ιστορικοί του πρόγονοι, ο δημοκρατικός Εφιάλτης ο Αθηναίος τρόμαζε τον ύπνο των διεφθαρμένων αρεοπαγιτών και ο προδοτικός Εφιάλτης ο Ευρυδήμου οδηγούσε τους πέρσες πίσω από τους έλληνες στις Θερμοπύλες, βασανίζει σήμερα την Αριστερά. Έρχεται και επανέρχεται ζητώντας δικαίωση, απαιτεί την εκδίκηση, προσμένει τη λύτρωση.
   Και ιδού το αντικείμενο της αξιολογίας, της πράξης και της δικαιοσύνης. Ιδού το πεδίο αντιπαράθεσης της ιστορίας, της φιλοσοφίας, της διαλεκτικής. Ιδού τα μαρμαρένια αλώνια της μέχρι θανάτου πάλης της Αριστεράς και του Εφιάλτη.  Πως θα γνωρίσει η Αριστερά το αληθινό της πρόσωπο, πως θα διακρίνει το γνήσιο από το κίβδηλο και πως θα κρατήσει την αληθινή της όψη και θα απορρίψει το ψεύτικο προσωπείο.  Πως θα αξιολογήσει η Αριστερά, αυτή που απέμεινε ή αυτή που θα έρθει, την ως τώρα πορεία της, τους αγώνες και τις θυσίες, τα σφάλματα και τις προδοσίες της. Πως θα αντισταθεί, θα πολεμήσει και θα νικήσει τους Εφιάλτες που την βασανιζουν. Αυτά είναι τα ερωτήματα που καλείται να απαντήσει σήμερα. Και την απάντηση δεν μπορεί να τη βρεί παρά μέσα στο λόγο και την πράξη της Αριστεράς, τη διαλεκτική της Αριστεράς, στο όραμα της Αριστεράς. Αυτό το ιστορικό και πάντοτε επίκαιρο όραμα φωτίζει  το δρόμο της Αριστεράς, αποδιώχνει τους Εφιάλτες, στέλνει πίσω στον τάφο τους τα φαντάσματα του παρελθόντος και του παρόντος. Στο φώς της αλήθειας κάθε σκιά εξαφανίζεται. Και μόνο μέσα σε αυτό το φως μπορεί να γεννηθεί μια διαφορετική Αριστερά, μια πραγματική ελληνική Αριστερά, μια ενιαία Αριστερά για τη δημοκρατία, τον σοσιαλισμό και την Ελλάδα.