2025 – 2026

AΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

 

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

 

 

«Εδιζησάμην εμεωυτόν» (Ηράκλειτος)

 

Μελαγχολικές οι σκέψεις μας στο γύρισμα του χρόνου, φορτωμένες οδύνη για το παρελθόν και απαισιοδοξία για το μέλλον.  Χρόνος, οδύνη, απαισιοδοξία, τα κυρίαρχα στοιχεία των ημερών μας. Ο χρόνος, συστατικό στοιχείο της ιστορίας, δεν νοημα-τοδοτεί πια το γίγνεσθαι ενός θεμελιώδους Είναι, που με μια διαλεκτική σύνθεση οδηγεί στην τελεολογική αντίληψη του κόσμου, ως ενότητα των πάντων. Από καιρό η ενότητα που πέτυχε η αθάνατη κλασική ελληνική φιλοσοφία στην τραγική πορεία της, ξεπερνώντας την ανατολική κληρονομία, έχει διασπαστεί στη Δύση στους πολλαπλούς διαχωρισμούς είναι και όντος,  φιλοσοφίας και επιστήμης, ανθρωπισμού και τεχνικής. Έμεινε στα μουσεία η αρχαιότητα, κρύφτηκε στους ναούς η μεσαιωνικότητα, τερμάτισε άδοξα τον βίο η νεοτερικότητα. Αναγέννηση, Μπαρόκ, Διαφωτισμός, Ρομαντισμός, Μοντερνισμός, καύχημα του νεοτερικού ανθρώπου, όλα θυσία στον Μολώχ του Μετά-, χωρίς ιδέες, αξίες, τέχνη, παιδεία, πολιτισμό, δίκαιο, ωραίο, μεγάλο αληθινό, προορισμένο να καταστραφεί πιασμένο στη λεγόμενη «παγίδα του Θουκυδίδη». Εφιάλτης ήδη ο κόσμος του μεταμοντέρνου ανθρώπου, χωρίς αρχές, πέρα από την ποσότητα, τη βία, την τεχνική μετάλλαξη, χωρίς τη φύση, το ιερό, τον νου, τα θεία δώρα στα σκουπίδια της ιστορίας. Και να ο πόλεμος προτιμητέος της ειρήνης, ο πελάτης υπεράνω του πολίτη, η ανοησία αντί  νοήματος, σε εκείνη τη «σωστή πλευρά της ιστορίας».

«Εδιζησάμην εμεαυτόν». Αναζήτησα τον εαυτό μου. Και είδα την οδύνη. Οδύνη η κατάρρευση των αξιών του πολιτισμού, η γενοκτονία στη Γάζα, η τραγωδία της Ουκρανίας, ο επανεξοπλισμός της Γερμανίας, η προοπτική του πυρηνικού ολέθρου, το αδιέξοδο της πολιτικής, η έλλειψη του μέλλοντος. Έγραφα και άλλοτε, ήδη τον Μάρτιο του 2010, πριν από την περίοδο των «Μνημονίων», από τις ίδιες εδώ στήλες, για «Μια νέα επανάσταση». Ο χρόνος δυο εκατονταετιών είναι αρκετός για να κάνει τους νεοέλληνες να ξανασκεφτούν  τα γεγονότα, να βγάλουν τα συμπεράσματα και να εφαρμόσουν τα διδάγματα της νεότερης ιστορίας μας. Από τις περιόδους πολέμων, επαναστάσεων και κινημάτων, μέχρι τις εποχές ειρηνικών κοινωνικών και πολιτικών αγώνων, τις φάσεις προόδου και οπισθοδρόμησης, ανόδου και υποχώρησης, κατακτήσεων και ανατροπών. Τα διδάγματα από την απεμπόληση των ελληνικών αρχών, των ιδεών και  αξιών. Τη θεσμοποίηση της ήσσονος προσπάθειας, της απάθειας και του απονεκρωτικού εφησυχασμού.  Την αποδοχή της ρουσφετολογικής λογικής, του νεοπλουτίστικου αμοραλισμού, της ανερμάτιστης ανάπτυξης.

«Κυρίως όμως το βασικό δίδαγμα της ελληνικής ιστορίας, ότι  για την επιτυχία απαιτείται ενότητα, σκοπός, δράση. Ενότητα λαού και ηγεσίας, αντικειμενικός σκοπός με όραμα και προοπτική, συντονισμένη δράση με όλες τις δυνάμεις μας στον κοινό αγώνα. Μόνο με αυτές τις προϋποθέσεις, με ριζικές αλλαγές, με επαναστατικά μέτρα, μπόρεσε πάντοτε η χώρα να αντιμετωπίσει τις δύσκολες περιστάσεις, να τις ξεπεράσει και να μεγαλουργήσει. Η εθνικο-απελευθερωτική  Επανάσταση του 1821 αποτέλεσε την αφετηρία της νέας Ελλάδας. Η αντιστασιακή «Επανάσταση» του Πολυτεχνείου αποτέλεσε την απαρχή της σύγχρονης Ελλάδας. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα ειρηνική επανάσταση. Χρειάζεται μια επανάσταση συνειδήσεων και πρακτικών. Χρειάζεται μια επανάσταση πίστης στον εαυτό της, στην ιστορία και στον πολιτισμό της, στη δύναμη του λαού και στο Μέλλον. Αλλά μια τέτοια επανάσταση δεν μπορεί να γίνει στα πλαίσια και με τις αρχές του υπάρχοντος πολιτικοκοινωνικού συστήματος. Η περίοδος της μεταπο-λίτευσης έχει χρεοκοπήσει, όχι μόνο οικονομικά, αλλά και ηθικά και πολιτικά. Καμιά κυβέρνηση από τα κόμματα εξουσίας, ούτε καν με τη στήριξη μικρότερων κομμάτων, δεν μπορεί να πάρει τα αναγκαία μέτρα, που  άλλωστε είναι αντίθετα στις αρχές και στις επιδιώξεις αυτών των κομμάτων. Καμιά τέτοια κυβέρνηση δεν μπορεί να διαχειριστεί την κρίση, που τα ίδια τα κόμματα αυτά δημιούργησαν.

Μια τέτοια επανάσταση ή θα γίνει  έξω από τα πλαίσια αυτά ή δεν θα είναι καθόλου επανάσταση. Μπορεί οι ιδέες και οι επιδιώξεις μιας νέας επαναστατικής διαδικασίας να είναι ακόμη αδιόρατες, μολονότι και οι ενδείξεις  δεν λείπουν και η προορατικότητα πολλών μπορεί να τις διακρίνει. Εκφράζονται φόβοι για κοινωνικές εκρήξεις, όσο τα αναποτελεσματικά μέτρα για την οικονομία θα εντείνονται. Και οι σκεπτικιστές φοβούνται νέους εθνικούς κινδύνους την ώρα της μεγάλης αποδυνάμωσης της χώρας. Όσο είναι ακόμη καιρός πρέπει να αποτραπεί μια νέα τραγωδία. Όλοι οι σκεπτόμενοι έλληνες, όλοι εκείνοι που δεν έχουν συμφέροντα και εξαρτήσεις, όλοι όσοι οραματίζονται μια Ελλάδα περήφανη, ελεύθερη, δημοκρατική, αποτελούν τους εν δυνάμει φορείς αυτής της επαναστατικής διαδικασίας. Μια νέα επανάσταση, χωρίς βία, αλλά με πειθώ, θα γίνεται κάθε μέρα που περνά όλο και πιο επιτακτική και αναπότρεπτη.

Μια Νέα Επανάσταση ολόκληρου του ελληνισμού, εναντίον των κατεστημένων αντιλήψεων και του καθιερωμένου συστήματος, μια επανάσταση όλων μαζί και καθενός χωριστά, με μια νέα ηγεσία, που θα ανατρέψει το παλιό για να βάλει στη θέση του το νέο. Που, στις νέες συνθήκες, θα αναδείξει νέες πολιτικές δυνάμεις, νέες κοινωνικές δράσεις, νέες οικονομικές δομές, που θα δημιουργήσει σοβαρό, αξιόπιστο και υπολογίσιμο κράτος, που θα καταστήσει την Ελλάδα αντάξια της ιστορίας της, οδηγό στη Ευρώπη και σεβαστή στον κόσμο».

 

Τα προσυπογράφω όλα και σήμερα. Αλλά στο μεταξύ έχουν μεσολαβήσει τα γεγονότα της τελευταίας περιόδου, η ουσιαστική μετατροπή της ανεξαρτησίας της χώρας σε εξαρτημένο χώρο, οι καταστροφικές μνημονιακές κυβερνήσεις, το αντιπολιτευτικό αδιέξοδο, η συρρίκνωσή του πληθυσμού και το δημογραφικό πρόβλημα, η πτωχοποίηση της μεσαίας τάξης, ο αφανισμός της υπαίθρου και της αγροτιάς, οι Πρέσπες της Μακεδονίας και  η προετοιμασία των Πρεσπών του Αιγαίου. Έχουν χαθεί εκείνες οι ελπίδες  που κέντριζαν την περήφανη γενιά μας του 1-1-4,  του Πολυτεχνείου και της πρώτης Μεταπολίτευσης, γεμίζοντας απαισιοδοξία τις καρδιές μας.

Αρνητικός ο απολογισμός. Αλλά εκτός από τον καταστροφικό μηδενισμό υπάρχει και ο δημιουργικός μηδενισμός. Γιατί δεν γίνεται κόσμος χωρίς ελπίδα, δράση χωρίς αντίδραση, παρελθόν χωρίς μέλλον. Μόνο το σήμερα εξαφανίζεται ανάμεσα σε δυο στιγμές της ιστορίας, ενώ η προοπτική θα μένει πάντα πέρα από τα σύγχρονα γεγονότα. Και υπάρχουν και σήμερα ελπίδες, από τα Τέμπη ως τα Μπλόκα, από τα γνήσια λαϊκά κινήματα, από τη θέληση μας να αλλάξομε την πορεία αυτού του τόπου. Η προοπτική μιας νέας Επανάστασης φωτίζει τον ορίζοντα του νέου χρόνου.

Καλή Χρονιά.

 Τ Α   Τ Ε Μ Π Η

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

«Μες την κοιλάδα των Τεμπών

Φόβος των μηχανοδηγών

Είναι ένας γέρο γέρο πλάτανος

μαγκούφης και παράφορος

Που πίνει απ’ το θολό νερό

του ποταμού το ιερό

Πίνει κι απλώνει ρίζωμα

βαθιά μέσα στα ανείπωτα

Κι όποτε παίρνει ανάποδες

γέρνει και πέφτει στις γραμμές

Πιάνει το τρένο από τ’ αυτί

«Μην την περνάς τη Γευγελή»

Μένα μου μου το `πε ο Πηνειός

το μυστικό ο φλύαρος

Πως ήταν άνθρωπος παλιά

κι είχε παιδιά στην ξενιτιά.»

(Θανάσης Παπακωνσταντίνου, 

Στην κοιλάδα των Τεμπών, 2006) 

 

Τοπίο στα Τέμπη, Edward Daniel, Λονδίνο 1816

Χώρα της τραγωδίας η Ελλάδα, ζει πάντα με το έλεος και τον φόβο, που προηγείται της μεγάλης κάθαρσης. Γεννά τη Δημοκρατία στα χρόνια της τραγωδίας. Και ολοκληρώνει το έργο της με τη Φιλοσοφία, συνταιριάζοντας τις αντιθέσεις των καιρών, της φύσης, των ανθρώπων. Είναι όλοι αυτοί οι καρποί, Δημοκρατία, Τραγωδία, Φιλοσοφία, που κληρονόμησε στον κόσμο, ως τους στερνούς αιώνες του πολιτισμού της πολυαίματης ιστορίας.  «Τριχθά (τριπλά) τα πάντα», λέει ο Όμηρος, για να χωρούν τη θέση, την αντίθεση, τη σύνθεση, που ο Λόγος, ο Διάλογος, η Διαλεκτική ενώνουν πάντα στην πορεία των ιδεών και των πραγμάτων. 

Στα μαρμαρένια αλώνια η πάλη της Ζωής και του Θανάτου, της Ύβρης και της Νέμεσης, του Αγαθού και του Κακού, να έρθει τέλος Κάθαρση, Ελευθερία, Δικαίωση, να εκκαλυφθεί ο πέπλος του Μηδενός πάνω στο Είναι. Και ως φαίνεται κι εδώ στα Τέμπη κτίστηκαν αυτά τα μαρμαρένια αλώνια, από του Ποσειδώνα τη θεϊκή τρίαινα, δίδοντας μια διέξοδο στα ύδατα, εδώ όπου «κατρακυλούν απ΄ τις βουνοκορφές τα άσπρα σύννεφα, εκεί όπου πλαταγίζει τα φτερά του, με κρωξίματα ο ολύμπιος αετός» και όπου βλασταίνει η Δάφνη, φεύγοντας από το ανόσιο αγκάλιασμα του Απόλλωνα, όπως οι πιερίδες νύμφες διασκορπίζονται μπροστά στον Πάνα. Κι εδώ όπου καθένας «πλημμυρίζει ιερό ενθουσιασμό, νιώθοντας, καθώς ανοίγεται μπροστά του η Ελλάδα,  το όσιο και το βέβηλο να συμπλέουν με τη χάρη». Eπιπρόσθετα αλήθεια ο Fenelon και o Fallmerayer, στη νεότερη εποχή, ήρθαν να εξυμνήσουν την κοιλάδα των Τεμπών, ακολουθώντας τους μεγάλους αρχαίους έλληνες, ρωμαίους, βυζαντινούς και δυτικούς μυθοποιούς, περιηγητές και ιστορικούς, από τον Ηρόδοτο, Στράβωνα και Βιργίλιο, και μέχρι τον Οράτιο, Οβίδιο και Σενέκα, και ως τον Πλίνιο, Προκόπιο και Ευστάθιο.

Από το ρήμα τέμνω και από την τομή πήραν το όνομά τους τα Τέμπη, από την τομή του ποταμού Πηνειού, που ύστερα από τον Κατακλυσμό οδήγησε, ανάμεσα στον Όλυμπο και την Όσσα, στο Αιγαίο τα νερά της πλημμυρισμένης Θεσσαλίας. Και έτσι ο βασιλιάς της Δευκαλίων και η Πύρρα η γυναίκα του έφτιαξαν πάλι, από τά κόκκαλα της μάνας Γής, τους λάας (λίθους), το ταλαίπωρο γένος των ανθρώπων, που η ασέβεια είχε φέρει την καταστροφή του. Εδώ στα Τέμπη αναμετρήθηκαν λοιπόν άνθρωποι, ήρωες και θεοί, κοσμογονίες, κακίες και αρετές, καταστροφές, επιστροφές και δημιουργίες. Και με τις παραδόσεις και τους μύθους τους μπήκαν τα Τέμπη πια στην Ιστορία. Διαχωριστική τομή ανάμεσα στη βόρεια και στη νότια Ελλάδα, στους περσικούς πολέμους μεταξύ περσών και ελλήνων, το 480 π.Χ., στην κάθοδο του Αλεξάνδρου προς το νότο, το 336 π.Χ., στον ρωμαϊκό εμφύλιο Καίσαρα και Πομπήϊου, το 48 π.Χ., και στους κατοπινούς πολέμους του βούλγαρου τσάρου Σαμουήλ και του βυζαντινού Νικηφόρου Ουρανού, το 997, του φράγκου σταυροφόρου Γουλιέλμου και του δεσπότη της Ηπείρου Θεοδώρου, κατά το 1204, του Ιωάννη Ε΄ της Θεσσαλονίκης κατά των Καταλανών, το 1333, στην οθωμανική κατάκτηση, το 1423, και ύστερα πια στην ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα, το 1881, και μετά τελευταία γραμμή άμυνας κατά τον Β΄.Π.Π. με τους βρετανούς, το 1941, και στην Αντίσταση και τα μεγάλα σαμποτάζ κατά των κατακτητών, μέχρι το 1944. 

Και μέσα σε αυτή την πολυτάραχη ιστορία δεν έπαψαν ποτέ τα Τέμπη να αποτελούν μοναδικό τόπο γαλήνης και ομορφιάς και δίοδο ντόπιων και ξένων, περιηγητών, εμπόρων, στρατοκόπων. Εδώ ο ναός του Απόλλωνα, το Κάστρο της Ωριάς, ο τεκές  του Χασάν Μπαμπά, η αρχαία, η μεσαιωνική, η νεότερη όψη των Τεμπών, η παγανιστική, η χριστιανική, η ισλαμική λατρεία, ο έρωτας του ωραίου, του ιερού, της φύσης. Και συνενώνουν έτσι πόλεμο και ειρήνη, καταστροφή και κάλλος, σεβαστό και ανίερο τα Τέμπη, στην εξαίσια ελληνική διαλεκτική, στην αναμέτρηση Λόγου και Πράξης, στη φοβερή τη γιγαντομαχία για την Ουσία. 

Μόνο που στις δικές μας μέρες διωγμένη πια η Φιλοσοφία από τον τόπο της, περίγελο η Δημοκρατία που την έθρεψε, άφησαν μόνη της την Τραγωδία να πενθήσει την απώλεια, τον χωρισμό, τον θάνατο, που τριγυρνά κυρίαρχος πάνω στα νικημένα μονοπάτια των Τεμπών. Τρεις μάχες έδοσε η ζωή τον τελευταίο καιρό στα Τέμπη, και τις έχασε, το 1999 με έξη φιλάθλους θύματα, το 2013 με 21 μαθητές νεκρούς, το 2023 με τους 57 καμένους, σκοτωμένους και χαμένους επιβάτες, ανείπωτη θυσία του φωτός στα σκοτεινά μονοπάτια του ολέθρου. Δυο χρόνια τώρα ατέλειωτο το μοιρολόϊ των Τεμπών, αδικαίωτες οι ψυχές στον Άδη, ξεσηκωμένη, απελπισμένη, οργισμένη όλη η Ελλάδα, αναζητώντας πια την Κάθαρση. Και το έφεραν αυτοί οι καιροί να συνδυαστεί η συμφορά των Τεμπών με τη μεγάλη συμφορά της Ελλάδας και του Κόσμου, ύστερα από εκείνα τα «Μνημόνια», που κατάφαγαν τα σπλάχνα της πατρίδας, την προδοσία των αξιών που οδήγησε στην αναίρεση της λαϊκής κυριαρχίας, και τη χρεωκοπία των θεσμών, που οδήγησαν στα τάρταρα τη μοίρα της Ελλάδας. Μέσα στο σκηνικό της βίαιης απεμπόλησης του διεθνούς δικαίου, των αιμάτινων πολέμων και της κοινωνικής σαπίλας, που προοιωνίζονται το μαύρο τέλος της παγκόσμιας καταστροφής των ιδεών, των πρακτικών και της συνολικής Ελευθερίας. 

Τρεις πράξεις έχει αυτή η Τραγωδία, το Πριν, το Τότε, το Μετά, και η λύση ακόμη δεν εφάνηκε. Λες κι όλη η ελληνική κακοδαιμονία, ραγιαδισμός, αναξιοκρατία, ρουσφέτι, ωχαδελφισμός, βαρύτατη αμέλεια και πολιτικαντισμός, μαζεύτηκαν εδώ στα Τέμπη. Υποβαθμίστηκε για χρόνια ο σιδηρόδρομος, κομματιάστηκε και πουλήθηκε δίχως ντροπή κοψοχρονιά, διαδοχικά, χωρίς κανένα μέτρο στήριξης να παρθεί απ΄ τους αρμόδιους υπουργούς και κυβερνήσεις, σπαταλώντας το δημόσιο χρήμα και αγνοώντας όλες τις συνεχείς προειδοποιήσεις ασφαλείας. Και ήρθε τέλος η αποφράδα μέρα, ένας κομματικός σταθμάρχης αδαής, μια εμπορική αμαξοστοιχία κατά πως φαίνεται με το λαθραίο εμπρηστικό φορτίο, στην ίδια τη μοιραία γραμμή με την επιβατική και η σύγκρουση, ο εκτροχιασμός, η ανάφλεξη έγιναν αναπόφευκτα. Η ύβρις εκδιπλώθηκε πελώρια,  για να «καρπολογήσει ολέθρου στάχυ απ΄ όπου ο πολυδάκρυτος τρυγιέται θρήνος». Κι όμως αυτή η κακούργα δράση συνεχίστηκε, εντάθηκε και μεθοδεύτηκε, έτσι που να καλύψει όλα τα ίχνη του μεγάλου εγκλήματος, τις βαρύτατες ενοχές και τις τεράστιες κυβερνητικές ευθύνες. Κι εδώ πια συνεργάστηκε στενά όλη η πολιτική ηγεσία, πρωθυπουργός, υπουργοί, γραμματείς, διευθυντές, περιφερειάρχες, με τις υπεύθυνες εταιρείες σιδηροδρόμων, άλλος να ρίξει όλο το φταίξιμο σε ένα ανθρώπινο λάθος, άλλος να εξαφανίσει τα στοιχεία, άλλος να μεταφέρει κι όλο το χώμα   από τον τόπο, γεμάτο ακόμη από ανθρώπινα υπολείμματα, αγνοώντας επιδεικτικά τις αρμόδιες  αστυνομικές και δικαστικές αρχές. Κι όταν πια επιλήφθηκε η Δικαιοσύνη οριοθετώντας το έγκλημα στις στενές γραμμές του τροχαίου ατυχήματος και με τη γραφειοκρατική βραδύτητα των δυο τελευταίων ετών, χωρίς ακόμη σχετικές πραγματογνωμοσύνες και εξέταση όλων των στοιχείων που εμφανίστηκαν, κανείς δεν ξέρει πότε θα αρχίσει η εκδίκαση του εγκλήματος, και περνώντας όλους τους βαθμούς της διαδικασίας, θα καταλήξει σε ένα δίκαιο αποτέλεσμα. Ωστόσο πέρασε ο καιρός, με τη Βουλή να αρνείται κάθε ουσιαστική συζήτηση του θέματος, κατά τις κυβερνητικές επιταγές της συγκάλυψης, που τώρα πια ομολογείται πως δεν ήταν στα καλύτερα της, από τον ίδιο τον πρωθυπουργό του ανθρώπινου λάθους. Και καθημερινά τους υπουργούς να διαγωνίζονται στην απόσειση ευθυνών, στην αποστόμωση, που φθάνει μέχρι την εξύβριση, των συγγενών των θυμάτων και στην κατασυκοφάντηση του αγώνα για δικαίωση των θυμάτων των Τεμπών. Στο μεταξύ χάθηκε κάθε ψυχραιμία στην αντιμετώπιση του ζητήματος, θυσία στην αδηφαγία της επικοινωνίας. Βροχή οι κατηγορίες, τα στοιχεία, τα πορίσματα, οι αιτήσεις, οι απορρίψεις. Και η ίδια η ηγεσία της Δικαιοσύνης με την αμφιλεγόμενη της  στάση, φαίνεται σε μεγάλο βαθμό, να έχει χάσει την εμπιστοσύνη του λαού, από τον οποίο προέρχονται όλες οι εξουσίες. Και το πολιτικό πεδίο ανάστατο, καμιά εμπιστοσύνη στους θεσμούς, η αντιπολίτευση ομαδόν ενάντια στην κυβέρνηση κι αντίστροφα, κάθε όριο ανοχής ήδη ξεπεράστηκε και πια δεν απομένει παρά η εσχάτη λύση της δημοκρατίας, η κυβερνητική αλλαγή, ή οι εκλογές, για να βγεί η χώρα από το αδιέξοδο.

Tα Τέμπη όμως ήρθαν για να προστεθούν στο Μάτι και στη Μάνδρα. Να προστεθούν στα άλλα εγκλήματα κατά της ζωής των 104 και των 24 αθώων θυμάτων της πυρκαγιάς και της πλημμύρας. Να επιβληθούν στα όσα άλλα κακά διέπραξαν και διαπράττουν κυβερνήσεις και συμφέροντα σε όλους τους τομείς, στην εξωτερική πολιτική, διαβίωση, υγεία, παιδεία, οικονομία, ασφάλεια, κλπ. Να σωρευτούν στο δράμα της ζωής του απλού πολίτη, που αντιμετωπίζει την ακρίβεια, τη φορολογία, την εγκληματικότητα, τις φυσικές καταστροφές και την παραπαιδεία, στο γενικό σύστημα της γραφειοκρατίας, αλαζονείας και κακοδιοίκησης.  Και έτσι ο λαός απαίτησε με τη μεγαλειώδη, αυθόρμητη και συγκλονιστική παρουσία του, στις 26 του Γενάρη, στις πρώτες συγκεντρώσεις για τα Τέμπη, Δικαιοσύνη. Αλλά απάντηση ουσιαστική καμιά, το αντίθετο, απλή αλλαγή στρατηγικής για να υποβαθμισθεί η σημασία των πρώτων λαϊκών  κινητοποιήσεων και να αποτύχουν οι επόμενες. Στις 28 του Φλεβάρη ξαναμιλεί ο λαός, χωρίς τα κόμματα, χωρίς άλλους παράγοντες, αδιαμεσολάβητα, ζητώντας πάλι Δικαιοσύνη. Τα Τέμπη ενώνουν έτσι όλους τους  έλληνες, για τη διεκδίκηση των δίκαιων αιτημάτων τους, για το φώς της αλήθειας, για το οξυγόνο της ζωής και της Δημοκρατίας. Για να οδηγήσει στις πλατείες και στους δρόμους η διαλεκτική τη Φιλοσοφία. Πλησιάζει πια η Κάθαρση της Τραγωδίας.