Πέμπτη, 4 Νοεμβρίου 2010

Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΑΝΟΡΘΩΣΗ

 

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

 

Μπορεί οι εκλογές να αποτελούν την πεμπτουσία της δημοκρατίας. Αυτό πάντως δεν συνιστά αναγκαία και ικανή συνθήκη ούτε για την απόλυτη αξία του δημοκρατικού πολιτεύματος, ούτε για την αποτελεσματική επίλυση των προβλημάτων της κοινωνίας.

Η σημερινή δημοκρατία μας δεν έχει σχέση με την αρχαία ελληνική δημοκρατία, ούτε με τη νεότερη κοινοβουλευτική δημοκρατία. Διαφέρει κατά τους φορείς, τα μέσα, τους τρόπους της συγκρότησης και της άσκησης της. Το κοινωνικό συμβόλαιο δεν συνάπτεται μεταξύ ελευθέρων και ίσων πολιτών σε σταθερές και δεδομένες συνθήκες. Η οικονομική και ιδεολογική επιρροή των ολίγων πάνω στους πολλούς, η εξαφάνιση της κοινωνίας των πολιτών, η υποχώρηση της κοινής αλήθειας έναντι του ατομικού συμφέροντος, χαρακτηρίζει μια δημοκρατία κατ’ όνομα μάλλον παρά κατ’ ουσία. Αντίστοιχα τα σημερινά προβλήματα υπερβαίνουν τις δυνατότητες αυτής της δημοκρατίας να τα διαχειρισθεί με επιτυχία και με δημοκρατικό τρόπο. Ολόκληρο το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό σύστημα της μεταπολίτευσης κατέρρευσε. Ματαιοπονούν όσοι προτείνουν μια αναδιάταξη, αναδιάρθρωση και ανακατανομή της εξουσίας με τα ίδια πρόσωπα, κόμματα και φορείς για την υπερνίκηση της μεγάλης κρίσης της εποχής μας.

Ήδη στο διεθνές πεδίο προβάλλει ένα τελείως νέο γεωστρατηγικό σκηνικό. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και των ιδεολογιών μεταφέρει αυτόματα την κρίση σε ολόκληρο τον κόσμο και μεγαλώνει τον φόβο ενός μέλλοντος, που από τη σημερινή νομισματική και πυρηνική διαμάχη κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πως θα εξελιχθεί.

Η Ελλάδα ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δοκιμάζεται από τη ίδια την Ευρώπη, που αφού απορρόφησε όλη την ικμάδα της με τους εξοπλισμούς, τα ολυμπιακά έργα, τις μίζες, υποχρεώνεται, και με δική της φυσικά ευθύνη, να εξαγοράσει τους εκμεταλλευτές της με νέα τοκογλυφικά δάνεια. Κυβέρνηση, οικονομολόγοι, μικρομεσαίοι στην καλύτερη περίπτωση εθελοτυφλούν ή στη χειρότερη εξαπατούν, προβλέποντας σύντομη έξοδο από το μνημόνιο, ενώ το χρέος, το έλλειμμα, η ύφεση μεγαλώνουν, με ταυτόχρονη αύξηση του πληθωρισμού, της ανεργίας, των τιμών.

Κ αι τέλος η αυτοδιοίκηση, για την οποία υποτίθεται ότι γίνονται οι εκλογές της Κυριακής, μετατρέπεται, μέσα στα κομματικά διλήμματα, σε επίσημο πλέον θύμα της κυβερνητικής πολιτικής, χωρίς πόρους, χωρίς πρόγραμμα, χωρίς μέλλον, μέσα στο γενικότερο χάος που φαίνεται να έρχεται αναπόφευκτα. Μετά την Κυριακή χιλιάδες άνθρωποι θα διαπιστώσουν το τραγικό κενό της πολιτικής που οραματίστηκαν για τις τοπικές τους κοινωνίες. Αλλά από το ίδιο το βράδυ της Κυριακής οι υπεύθυνοι αυτής της καταστάσεως του αδιεξόδου των πολιτών θα πρέπει να ανησυχούν για το μέλλον τους. Η δημοκρατία που διαμόρφωσαν δεν αποτελεί και εγγύηση για τη συνέχιση της ίδιας πορείας. Αυτό το γνωρίζουν και προετοιμάζουν από τώρα τη νέα γραμμή άμυνας, βουλευτικές εκλογές, νέο κυβερνητικό σχήμα, οικουμενική κυβέρνηση. Απομένει να το καταλάβουν και οι υπόλοιποι και να ετοιμάσουν την επίθεση τους. Οι αυταπάτες, τα ψέματα, τα δανεικά κάποτε τελειώνουν. Οι εκλογές της Κυριακής πρέπει να φέρουν πιο κοντά αυτό το τέλος. Τέλος της εποχής της κατάρρευσης, αρχή της περιόδου της ανόρθωσης.

Τετάρτη, 27 Οκτωβρίου 2010



EΠΕΤΕΙΑΚΑ

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη



«Σβησμένες όλες οι φωτιές οι πλάστρες μές στη Χώρα.»

(Κωστής Παλαμάς, Η Φλογέρα του Βασιλιά)



Μια αβάστακτη φθινοπωρινή μελαγχολία διαχέεται αυτές τις μέρες στην ελληνική ατμόσφαιρα. Από πατριωτικό καθήκον θυμούμαστε και τιμούμε την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940, το έπος του πολέμου και της αντίστασης. Κατά την κομματική μας προτίμηση πανηγυρίζομε ή αναθεματίζομε τον πρώτο χρόνο της τελευταίας μας κυβέρνησης, που σώζει η καταστρέφει την οικονομία και την κοινωνία. Και στο βάθος της ιστορικής μας μνήμης καταγράφομε την πρώτη κυβέρνηση Βενιζέλου του 1910, την απαρχή της ανορθωτικής προσπάθειας του νέου ελληνισμού.

Όμως αν η ιστορία έχει γενικά κάποιο νόημα, αυτό δεν είναι άλλο από την άγνοια, την παραγνώριση, τη λήθη των ιστορικών διδαγμάτων. Σε ποιόν άραγε πρέπει να αποδώσομε τη μελαγχολία μας; Στους ξένους και στις διεθνείς οικονομικές συγκυρίες της οικονομικής κρίσης; Στους πολιτικούς της Μεταπολίτευσης, που κυβέρνησαν τη χώρα την τελευταία τριακονταετία; Στην κυβέρνηση, που οδήγησε τη χώρα στην τρόϊκα της εξαθλίωσης και της καταδυνάστευσης του τόπου;

Η πραγματικότητα είναι περισσότερο δραματική από κάθε δραματοποίηση. Το δράμα της ιστορίας παίζεται και θα παίζεται για αιώνες με τους ίδιους σκηνοθέτες, ηθοποιούς και θεατές. Αλλοίμονο στους θεατές που πάνε απροετοίμαστοι στο θέατρο, που διαλέγουν τη φάρσα πάντα από την τραγωδία, που χειροκροτούν τις ατάκες χωρίς να συναισθάνονται το νόημα της παράστασης. Χωρίς τη δι’ ελέου και φόβου κάθαρση των παθημάτων.

Πάμπολλες είναι οι κρίσιμες περίοδοι της ελληνικής ιστορίας. Με εξάρσεις και καταπτώσεις σημαδεύεται το ιστορικό ας παρελθόν. Με τη σύγκρουση διονυσιακού και απολλώνιου πνεύματος, μεγαλοσύνης και μηδαμινότητας. Και πάντα με την υπερνίκηση των δυσκολιών μέσα από την ομοψυχία, την αρετή, τη σύμπνοια λαού και ηγεσίας. Τίποτε από αυτά δεν φαίνεται να βρίσκεται στη σκέψη, στην προοπτική, στα σχέδιά μας σήμερα. Από την πολιτική που παραδίδεται στον μικροκομματισμό, την οικονομία που ξεπουλιέται στο διεθνές κεφάλαιο, τη δικαιοσύνη που πασχίζει να επιταχυνθεί βραδυπορώντας, μέχρι το πανεπιστήμιο που δεν διδάσκει επιστήμη, την εκκλησία που απέχει από το εκκλησίασμα, την αυτοδιοίκηση που οδηγείται στην αλλοτρίωση της.

Καμιά επέτειος της ιστορίας μας δεν φαίνεται να διδάσκει, να συγκινεί, να παρακινεί για κάθαρση, φωτισμό, τελείωση.

Όμως εμείς, οι όποιοι εμείς, που μπορούμε είτα από πείρα, είτε από γνώση, είτε από τόλμη να υψώνομε δημόσιο λόγο, πρέπει να μη σταματούμε. Να επαναλαμβάνομε σταθερά και μονότονα τις ευθύνες, τις δυνατότητες, το χρέος όλων μας. Κανείς λαός, κανένα έθνος, καμιά κοινωνία δεν μπορεί να αφεθεί στην αυτοκτονία. Είναι καιρός από το τελευταίο σκαλί να αρχίσομε το ανέβασμα, από το ΟΧΙ του ‘40 να διατυπώσομε το ΝΑΙ του ‘10, από τη μελαγχολία της παραίτησης να μεταφερθούμε στην αισιοδοξία της δράσης.

Κυριακή, 20 Ιουνίου 2010

TΩΝ ΟΙΚΙΩΝ ΗΜΩΝ ΕΜΠΙΠΡΑΜΕΝΩΝ
Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη



Τουλάχιστον κανείς δεν θα μπορέσει να πει μετά ότι δεν υπήρξε προειδοποίηση. Μιλούμε για την κατάρρευση της Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας, που συντελείται πλέον με επιταχυνόμενη διαδικασία, υπό τα μάλλον απαθή βλέμματα της πλειοψηφίας αυτής της χώρας. Των πολιτικών που προσπαθούν με ωραιοποιήσεις και μεγαλοστομίες να αποτρέψουν το κακό, όταν δεν αποτελούν μέρος του. Των λαϊκών τάξεων που αδρανούν απελπισμένες από την αδυναμία τους να αντιδράσουν, μετατοπιζόμενες απλά στην παράταξη του κανενός, όσο δεν νοιάζονται για το στενό προσωπικό συμφέρον τους. Των θεσμικών οργάνων που παραμένουν περιχαρακωμένα στα τυπικά τους καθήκοντα, χωρίς την ανάληψη καμιάς πρωτοβουλίας, όσο δεν ταυτίζονται με το συστημικό τους ρόλο. Αφήνομε την μειοψηφία των κάθε είδους απάτριδων κεφαλαιούχων της μίζας, του γραικυλισμού και των εξωχώριων να συνεχίζουν ανενόχλητοι το έργο τους. Και μειδιούμε με τις ελάχιστες φωνές διανοουμένων που αρθρώνουν δημόσιο λόγο σε ώτα μη ακουόντων.

Ως χρονικό προαναγγελθέντος θανάτου, ήδη από την αποκάλυψη της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, την αυξανόμενη ένταση από την Κορέα μέχρι τη Γάζα, δια μέσου της Τεχεράνης, τον ορατό πλέον κλονισμό του ευρώ και του ίδιου του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, τις ιδεολογικές, κοινωνικές και οικολογικές ανατροπες, η ελληνική πορεία φαίνεται πια μη αναστρέψιμη. Απομένει το θερμό καλοκαίρι του ασφαλιστικού και του εργασιακού ζητήματος, το ιδιόρρυθμο φθινόπωρο του μακεδονικού και του κυπριακού προβλήματος, και ο σκοτεινός χειμώνας της ανεργίας και της κοινωνικής έκρηξης. Ήδη η κυβέρνηση, αφού θα έχει τελειώσει επιτυχώς το έργο της «σωτηρίας» της χώρας, θα μπορεί να απέλθει, αφήνοντας πίσω της το χάος, τη διάλυση των πολιτικών κομμάτων, την οικονομική ύφεση και την ευκαιρία για μια νέα και χειρότερη αφετηρία. Τότε θα πρέπει να επαναληφθεί, όχι πλέον ως προειδοποίηση, αλλ’ ως ολοκλήρωση, το αβερώφειο πάρτυ με περισσότερους προσκεκλημένους, με τους εκπροσώπους της κυβέρνησης και των κομμάτων, των λαϊκών τάξεων, της ελίτ και των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ας καθιερωθεί επιτέλους ο κανόνας « των οικιών ημών εμπιπραμένων ημείς άδομεν».

Ωστόσο ο ελληνικός αυτοεξευτελισμός έχει και τα όρια του. Φοβόμαστε ότι τα έχομε ξεπεράσει. Η ηθική και ιδεολογική κατάρρευση, η θεσμική και πολιτική ανεπάρκεια, η κοινωνική και οικονομική διάλυση οδηγούν αναπότρεπτα στην αναζήτηση των εσχάτων λύσεων σωτηρίας. Όχι μόνο σκέψεις για πρόωρες εκλογές, αλλά και προτάσεις για συντακτική εθνοσυνέλευση, και φόβοι για εξωθεσμικές λύσεις έχουν διατυπωθεί.

Η Ελλάδα οφείλει να προετοιμαστεί από σήμερα κιόλας, όχι μόνο για οικονομικές αλλαγές, αλλά πρωτίστως για πολιτικές, ιδεολογικές και κοινωνικές ανακατατάξεις. Κατάργηση του χρεωκοπημένου πρωθυπουργικού και πελατειακού πολιτικού μοντέλου (εξισορρόπηση εξουσιών, αρμοδιότητες Προέδρου Δημοκρατίας, Γερουσία). Eπαναχωροθέτηση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (διάκριση κυβέρνησης και διοίκησης, προσδιορισμός κοινωνικού κράτους, συμφωνία αναπτυξιακών προτεραιοτήτων). Αξιοποίηση εθνικών ιδεωδών (ελληνικός πολιτισμός, Πανεπιστήμιο, πατριωτισμός και ήθος).

Αναζητούνται ήδη πρωτοβουλίες κάθαρσης, επιβολής νέων προσδιορισμών, ανασυγκρότησης. Το βέβαιο είναι ότι η μουσική και η κωμωδία τελειώνει. Καθένας πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες του, όχι αύριο, αλλά σήμερα.

Τρίτη, 18 Μαΐου 2010

Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ

 
Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη



Μετά τη σφοδρή επίθεση στην οικονομία και στην κοινωνία, η κυβέρνηση εκτελώντας τις αποφάσεις των νέων επικυριάρχων της χώρας, φαίνεται αποφασισμένη να ανατρέψει και το αστικό πνευματικό εποικοδόμημα της δικαιοσύνης, κτυπώντας το πιο αντιστασιακό μέρος της, τη δικηγορία.

Υπό τον απατηλό τίτλο της απελευθέρωσης των «κλειστών επαγγελμάτων» προωθούνται σημαντικές ρυθμίσεις, που θα μετατρέψουν τη δικαιοσύνη σε άβουλη, υπάκουη, και σιωπηλή θεραπαινίδα της οικονομικής εξουσίας. Επιβολή ΦΠΑ στις δικηγορικές αμοιβές, κατάργηση της τοπικής αρμοδιότητας των δικηγόρων, κατάργηση του ελαχίστου ορίου δικηγορικών αμοιβών αποτελούν το τρίπτυχο, που οδηγεί ευθέως στην κατάργηση της ανεξάρτητης δικηγορίας, στην αποτροπή της ολιγοδάπανης πρόσβασης των λαϊκών στρωμάτων στη δικαιοσύνη, και κυρίως στη διάλυση των Δικηγορικών Συλλόγων.

Είναι γνωστή η σημασία και ο ρόλος των δικηγόρων και των Δικηγορικών Συλλόγων στην ιστορική εξέλιξη της δικαιοσύνης και την εγκαθίδρυση του δημοκρατικού καθεστώτος παγκοσμίως και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, αλλά και μετέπειτα στη διαμόρφωση της νομικής ιδεολογίας και στην προσπάθεια μετασχηματισμού της πολιτικοκοινωνικής δομής και την επεξεργασία μιας εναλλακτικής νομικής θεώρησης της κοινωνίας. Η διαδικασία αυτή προϋποθέτει κατ’ αρχήν την προσωπική ανεξαρτησία του δικηγόρου, ως δημοσίου λειτουργού και ως ενός ανθρώπου «πάρα πολύ υπερήφανου για να έχει προστάτες, πολύ συνοφρυωμένου για να έχει προστατευόμενους, χωρίς δούλους και χωρίς αφεντικά, με άμεμπτη αξιοπρέπεια», κατά τον περίφημο ορισμό του Ντεπανσέ. Και προϋποθέτει επίσης την ύπαρξη των Δικηγορικών Συλλόγων ως εφόρων και φρουρών των φιλελευθέρων παραδόσεων του δικηγορικού σώματος, ως εγγυητών του κράτους δικαίου και της ομαλής λειτουργίας της δικαιοσύνης, της οποίας οι δικηγόροι αποτελούν συμπράττοντες λειτουργούς, και ως αρμόδιων να αποφαίνονται «επί παντός γενικωτέρου ζητήματος εθνικού ή κοινωνικού περιεχομένου», σύμφωνα με τη θεμελιώδη διάταξη του άρθρου 199 του ελληνικού Δικηγορικού Κώδικα.

Ήδη όμως τα μέτρα κατά των δικηγόρων στοχεύουν στη δημιουργία και κατοχύρωση ενός νέου μοντέλου δικηγορίας μέσω απρόσωπων, ασύδοτων και επιχειρηματικών δικηγορικών εταιρειών, χωρίς τοπικά εμπόδια, που θα λειτουργούν με τους κανόνες της αγοράς, της διαφήμισης, του ανταγωνισμού και της εκμετάλλευσης του δικηγορικού προλεταριάτου, με ότι αυτό συνεπάγεται, εξοβελίζοντας τον δημόσιο, προσωπικό και ανεξάρτητο χαρακτήρα του αυτοαπασχολούμενου δικηγόρου. Και στοχεύουν κυρίως, μέσω της κατάργησης της ελάχιστης προεισπραττόμενης δικηγορικής αμοιβής από τους Δικηγορικούς Συλλόγους, στην ουσιαστική κατάργηση του κοινωνικού μέτρου ενίσχυσης, δια των διανομών, των νέων κυρίως δικηγόρων, την αποδυνάμωση των Δικηγορικών Συλλόγων και την εξαφάνιση κάθε οργανωμένης αντίδρασης στο χώρο της δικαιοσύνης κατά των σχεδιαζόμενων γενικότερων σχεδίων χειραγώγησης της δικαιοσύνης από την οικονομία.

Έτσι η απονομή της δικαιοσύνης μετατρέπεται από κρατική λειτουργία, δημοκρατική εξουσία και εγγύηση των λαϊκών ελευθεριών σε εμπορική διαμεσολάβηση, ιδιωτική υπόθεση και μηχανισμό άντλησης υπεραξίας. Η αγορά τίθεται πάνω από τον άνθρωπο, το ιδιωτικό εξαφανίζει το δημόσιο, το δικαίωμα του επιχειρείν υπερισχύει και εξαφανίζει κάθε άλλο δικαίωμα. Είναι καιρός ολόκληρος ο δικηγορικός κόσμος να διακηρύξει και να επιβάλλει την αρχή ότι η Δικαιοσύνη δεν είναι εμπόρευμα.

Δευτέρα, 26 Απριλίου 2010

ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ (Η ΑΛΩΣΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ)



Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη



Φαίνεται πως η επέτειος της Αλώσεως ήρθε πολύ νωρίτερα φέτος για την Ελλάδα. Και όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για την Ευρώπη ολόκληρη. Στις 23 Απριλίου η χώρα υποτάχθηκε στην εξουσία, επιτήρηση και κηδεμονία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Ταυτόχρονα η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκατέλειψε την Αθήνα στην αμερικανική επιθετικότητα, υπέταξε το ευρώ στο δολάριο, διέλυσε την ευρωπαϊκή ιδέα.

Άραγε η ιστορία επαναλαμβάνεται; Ίσως. Αλλά ποτέ με τους ίδιους όρους. Το πολύ η ιστορική τραγωδία να μεταβληθεί σε φάρσα. Όμως ακόμη και οι φάρσες αποδεικνύονται πολύ συχνά τραγικές. Ο Γιώργος Παπανδρέου δεν είναι ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος. Είναι όμως ο πρόεδρος της σοσιαλιστικής διεθνούς, που παρέδωσε τη χώρα του στην καπιταλιστική διεθνή. Δεν πρόκειται μόνο για μια υπόθεση της οικονομίας. Είναι ουσιαστικά το τέλος της ελληνικής μεταπολίτευσης και η διάψευση του ευρωπαϊκού ονείρου. Η χρεωκοπία της Ελλάδας είναι κυρίως πολιτική, ηθική και κοινωνική. Αλλά είναι και μικρογραφία της ευρωπαϊκής χρεωκοπίας, της χρεωκοπίας των ιδεών και των θεσμών της Ευρώπης, του τερματισμού της ευρωπαϊκής πορείας, τουλάχιστον με τους γνωστούς όρους.

Η Αθήνα συμβολίζει για την Ευρώπη τον φιλοσοφικό ορθολογισμό, όπως η Ιερουσαλήμ εκπέμπει τη χριστιανική πίστη και η Ρώμη διαποτίζει την πολιτειακή οργάνωση. Η εποχή των συμβόλων όμως παρήλθε. Η φιλοσοφία έχει ξεπέσει σε χυδαίο χρησιμοθηρικό ρασιοναλισμό, ο χριστιανισμός σε κεφαλαιοκρατική προτεσταντική αίρεση, το δίκαιο σε τραπεζικό και χρηματιστηριακό υποζύγιο. Έτσι οι ευρωπαίοι, αντί των συμβόλων προτιμούν τις εξαγωγές, τον νεοεθνικισμό και την ανάπτυξη τους. Ακριβώς όπως και οι έλληνες ζουν με το ρουσφέτι, το τζιπ και τον δικομματισμό. Τα υπόλοιπα τα αφήνουν στους αφελείς διανοουμένους, αν υπάρχουν ακόμη τέτοιοι, μέσα σ’ ένα κόσμο που τους αγνοεί.

Το λάθος των ευρωπαίων ηγετών πάντως, είναι η θεμελίωση της Ευρώπης σε οικονομικούς δεσμούς, εγκαταλείποντας τις πολιτικές και ηθικές παρακαταθήκες της. Τώρα το ίδιο το οικονομικό σύστημα τους εκδικείται. Μετά την Ελλάδα, ακολουθεί η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Αγγλία , όπως ακριβώς προηγήθηκε η Ισλανδία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία. Η πίστη στη συνεχή οικονομική ανάπτυξη, χωρίς θεσμικά θεμέλια, χωρίς καν ασφαλιστικές δικλείδες, διαψεύδεται. Αντ’ αυτής επιβεβαιώνεται μάλλον η κυκλική αντίληψη της ιστορίας, με την άνοδο και την κάθοδο του πολιτισμού, την ακμή και την παρακμή των κρατών, την ανάπτυξη και την ύφεση της οικονομίας.

Αναμφίβολα η Ευρώπη, και ιδιαίτερα η Ελλάδα, βρίσκονται σε φάση καθόδου. Το συμπέρασμα αυτό δεν αποτελεί πλέον αντικείμενο ψυχρής επιστημονικής ανάλυσης. Συνέχεται αναγκαστικά με μεγάλες αλλαγές, με δραματικές αναπροσαρμογές και οδυνηρές συνέπειες. Η Ευρωπαϊκή ΄Ενωση ή θα συνειδητοποιήσει την ανάγκη των αλλαγών και θα προχωρήσει σε θεσμική και πολιτική ενοποίηση των μελών της, ή θα διαλυθεί. Και η Ελλάδα ή θα αποκηρύξει το πρόσφατο παρελθόν της ή θα παραμείνει επί πολύ σε καθεστώς εξάρτησης και εξαθλίωσης.

Η διαφώτιση όμως, πριν από κάθε προσπάθεια ανασυγκρότησης, χρειάζεται την κάθαρση. Η Άλωση των Αθηνών θα έχει πιθανόν μακροχρονίως τις επιπτώσεις της στην Ευρώπη. Θα έχει όμως ασφαλώς άμεσες συνέπειες στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια πρέπει να οδηγήσει και σε άμεση κάθαρση. Είναι εξευτελιστικό, εξοργιστικό και απαράδεκτο εκείνοι που οδήγησαν τον τόπο, με την άθλια πολιτική τους, στη σημερινή κατάσταση να προτείνουν τώρα μέτρα σωτηρίας. Η κυβέρνηση Σημίτη διαμόρφωσε τους όρους της κρίσης, η κυβέρνηση Καραμανλή καταρράκωσε την οικονομία, η κυβέρνηση Παπανδρέου ολοκλήρωσε τη χρεωκοπία. Η ευθύνη τους είναι δεδομένη και οφείλουν να λογοδοτήσουν, κατά το μέτρο της ευθύνης τους, στον ελληνικό λαό.

. Η Ελλάδα έχει ακόμη, πιστεύομε, αρκετές πατριωτικές δυνάμεις, που μπορούν να αναλάβουν την κάθαρση, τη διαφώτιση και την ανασυγκρότηση της χώρας. Πολύ σύντομα, καθώς ο λαϊκός χείμαρρος της απογοήτευσης, της οργής και της αγανάκτησης θα ξεχύνεται στους δρόμους, τίποτε δεν θα μπορεί να τον σταματήσει. Μετά την πτώση έρχεται η ανόρθωση. Μετά την άλωση ετοιμάζεται η αντίσταση. Μετά την ύβρη ακολουθεί η νέμεση.



Σάββατο, 27 Μαρτίου 2010

ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ




Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη



Εκατόν ογδόντα εννιά χρόνια είναι αρκετά για να κάνουν τους νεοέλληνες να ξανασκεφτούν τα γεγονότα, να βγάλουν τα συμπεράσματα και να εφαρμόσουν τα διδάγματα της νεότερης ιστορίας μας.

Την περίοδο του αγώνα της ανεξαρτησίας, με τις εξάρσεις και τις καταπτώσεις της. Την περίοδο της βαυαροκρατίας και του συνταγματικού αγώνα. Την περίοδο της συνταγματικής μοναρχίας και της πάλης για τον κοινοβουλευτισμό. Την περίοδο της ανόρθωσης, των Βαλκανικών Πολέμων, αλλά και του Διχασμού και της Μικρασιατικής Καταστροφής. Την περίοδο του μεσοπολέμου, της αδύναμης Α΄ Δημοκρατίας και της παράδοσής της στη δικτατορία του 1936. Την περίοδο του Β΄ παγκοσμίου πολέμου, της Εθνικής Αντίστασης, αλλά και του εμφυλίου πολέμου. Την περίοδο της συντηρητικής παλινόρθωσης, αλλά και των δημοκρατικών αγώνων, που καταπνίγηκαν με τη δικτατορία του 1967. Την περίοδο της πρώτης μεταπολίτευσης, με την άνοδο των λαϊκών δυνάμεων στην εξουσία, αλλά και τη φθορά του 1989. Την περίοδο του εκσυγχρονισμού, αλλά και της εδραίωσης του πελατειακού κράτους, των σκανδάλων και της χρεωκοπίας.

Τις περιόδους πολέμων, επαναστάσεων, κινημάτων, αλλά και ειρηνικών κοινωνικών και πολιτικών αγώνων, τις εποχές προόδου και οπισθοδρόμησης, τις φάσεις ανόδου και υποχώρησης, κατακτήσεων και ανατροπών.

Δεν είναι λίγο το ότι ένας υποδουλωμένος για αιώνες βαλκανικός λαός κατάφερε όλα αυτά τα χρόνια να αποκαταστήσει την εθνική του υπόσταση και να συμπεριληφθεί στους ισχυρούς της Ευρώπης. Είναι όμως πολύ το ότι σήμερα, κατάφερε να ξεπέσει τόσο, ηθικά, κοινωνικά και οικονομικά, ώστε να λοιδορείται, να περιφρονείται και να λακτίζεται από τη διεθνή κοινή γνώμη και τις ξένες κυβερνήσεις. Το χειρότερο, ίσως είναι ότι, κανείς δεν μπορεί να απευθύνει το « τίς πταίει » σε ένα ξένο, μονάρχη, κόμμα η ηγέτη ξεχωριστά. Στο μέτρο που αναλογεί στον καθένα, είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι για την απεμπόληση των ελληνικών αρχών, των ιδεών και αξιών. Για τη θεσμοποίηση της ήσσονος προσπάθειας, της απάθειας και του απονεκρωτικού εφησυχασμού. Για την αποδοχή της ρουσφετολογικής λογικής, του νεοπλουτίστικου αμοραλισμού, της ανερμάτιστης ανάπτυξης.

Όμως το βασικό δίδαγμα της ελληνικής ιστορίας για την επιτυχία είναι ενότητα, σκοπός, δράση. Ενότητα λαού και ηγεσίας, αντικειμενικός σκοπός με όραμα και προοπτική, συντονισμένη δράση με όλες τις δυνάμεις μας στον κοινό
αγώνα. Μόνο με αυτές τις προϋποθέσεις, με ριζικές αλλαγές, με επαναστατικά μέτρα, μπόρεσε πάντοτε η χώρα να αντιμετωπίσει τις δύσκολες περιστάσεις, να τις ξεπεράσει και να μεγαλουργήσει. Η εθνικοαπελευθερωτική Επανάσταση του 1821 αποτέλεσε την αφετηρία της νέας Ελλάδας. Η αντιστασιακή «Επανάσταση» του Πολυτεχνείου αποτέλεσε την απαρχή της σύγχρονης Ελλάδας. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα ειρηνική επανάσταση. Χρειάζεται μια επανάσταση συνειδήσεων και πρακτικών. Χρειάζεται μια επανάσταση πίστης στον εαυτό της, στην ιστορία και στον πολιτισμό της, στη δύναμη του λαού και στο Μέλλον. Αλλά μια τέτοια επανάσταση δεν μπορεί να γίνει στα πλαίσια και με τις αρχές του υπάρχοντος πολιτικοκοινωνικού συστήματος. Η περίοδος της μεταπολίτευσης έχει χρεοκοπήσει, όχι μόνο οικονομικά, αλλά και ηθικά και πολιτικά. Καμιά κυβέρνηση από τα κόμματα εξουσίας, ούτε καν με τη στήριξη μικρότερων κομμάτων, δεν μπορεί να πάρει τα αναγκαία μέτρα, που άλλωστε είναι αντίθετα στις αρχές και στις επιδιώξεις αυτών των κομμάτων. Καμιά τέτοια κυβέρνηση δεν μπορεί να διαχειριστεί την κρίση, που τα ίδια τα κόμματα αυτά δημιούργησαν.


Μια τέτοια επανάσταση ή θα γίνει έξω από τα πλαίσια αυτά ή δεν θα είναι καθόλου επανάσταση. Μπορεί οι ιδέες και οι επιδιώξεις μιας νέας επαναστατικής διαδικασίας να είναι ακόμη αδιόρατες, μολονότι και οι ενδείξεις δεν λείπουν και η προορατικότητα πολλών μπορεί να τις διακρίνει. Εκφράζονται φόβοι για κοινωνικές εκρήξεις, όσο τα αναποτελεσματικά μέτρα για την οικονομία θα εντείνονται. Και οι σκεπτικιστές φοβούνται νέους εθνικούς κινδύνους την ώρα της μεγάλης αποδυνάμωσης της χώρας. Όσο είναι ακόμη καιρός πρέπει να αποτραπεί μια νέα τραγωδία. Όλοι οι σκεπτόμενοι έλληνες, όλοι εκείνοι που δεν έχουν συμφέροντα και εξαρτήσεις, όλοι όσοι οραματίζονται μια Ελλάδα περήφανη, ελεύθερη, δημοκρατική, αποτελούν τους εν δυνάμει φορείς αυτής της επαναστατικής διαδικασίας. Μια νέα επανάσταση, χωρίς βία, αλλά με πειθώ, θα γίνεται κάθε μέρα που περνά όλο και πιο επιτακτική και αναπότρεπτη.

Μια Νέα Επανάσταση ολόκληρου του ελληνισμού, εναντίον των κατεστημένων αντιλήψεων και του καθιερωμένου συστήματος, μια επανάσταση όλων μαζί και καθενός χωριστά, με μια νέα ηγεσία, που θα ανατρέψει το παλιό για να βάλει στη θέση του το νέο. Που, στις νέες συνθήκες, θα αναδείξει νέες πολιτικές δυνάμεις, νέες κοινωνικές δράσεις, νέες οικονομικές δομές, που θα δημιουργήσει σοβαρό, αξιόπιστο και υπολογίσιμο κράτος, που θα καταστήσει την Ελλάδα αντάξια της ιστορίας της, οδηγό στη Ευρώπη και σεβαστή στον κόσμο.

Κυριακή, 31 Ιανουαρίου 2010

Η ΧΡΕΩΚΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

Αν επρόκειτο για μια οικονομική χρεωκοπία, όσο οδυνηρή κι αν ήταν για τον ελληνικό λαό, ή ακόμη και για μια ελληνική μόνο χρεωκοπία, όσο δυσάρεστη κι αν φαινόταν στους ευρωπαίους, πάντως θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί μέσα στα οικονομικά της όρια. Με σκληρά μέτρα, με ξένη βοήθεια, με μια προοπτική ανόρθωσης
Ο περιορισμός του προβλήματος σε στενά ελληνικά και οικονομικά πλαίσια πάντως, θα βόλευε πολύ και τους οικονομολόγους και τους πολιτικούς, και τους κεφαλαιούχους και τους καταναλωτές, και το λαό και την ηγεσία του. Θα μπορούσαν όλοι να προβάλλουν άλλοθι, προτάσεις και λύσεις, χωρίς να θίγεται κανείς η έστω χωρίς να στερείται την ελπίδα της αποκατάστασης των πραγμάτων, της συνέχειας της αμεριμνησίας και της καταναλωτικής ευμάρειας.

Στις αρχές του 21ου αιώνα της Ιστορίας μας όμως, είμαστε κατάφορτοι από ιστορικές εμπειρίες. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα η πορεία των πολιτισμών αναδεικνύει τη μεταβολή της μορφής, της τεχνικής δηλαδή αποτύπωσης της πάλης του ανθρώπου προς το περιβάλλον, αλλά και προς τον συνάνθρωπό του. Αφήνει όμως σχεδόν αναλλοίωτη την ουσία των ανθρώπινων επιδιώξεων, την εσώτερη ψυχή της κοινωνίας. Το ανθρώπινο είδος παραμένει διχασμένο ανάμεσα στο καλό και το κακό, ανάμεσα στον εγωισμό και την αλληλεγγύη, ανάμεσα στην μετριοπάθεια και την κατάχρηση. Μάταια προσπαθεί να συνθέσει από τις αντιθέσεις του την ατομική ευημερία ή την γενική ευτυχία. Γιατί ακριβώς η ευημερία που επιδιώκει είναι διαφορετική από την ευδαιμονία που επιθυμεί.

Όλοι πιστεύουν ότι αλλάζοντας εξωτερικά τον κόσμο θα αλλάξουν τη ζωή τους, ενώ στην πραγματικότητα ο κόσμος θ’ αλλάξει μόνο με την εσωτερική αλλαγή της ζωής καθενός. Η τελείωση δεν μπορεί να εννοηθεί χωρίς κάθαρση, η τραγωδία δεν μπορεί να τελειώσει χωρίς φόβο και έλεος, η ανάσταση δεν μπορεί να έρθει παρά μετά το θάνατο.

Ας μη βιαστούμε όμως να καταλήξομε στο συμπέρασμα ότι η ιστορία μας συντελείται μάλλον με μια κυκλική αλληλοδιαδοχή ακμής και παρακμής, παρά με μια ευθύγραμμη προοδευτική πορεία προς το καλύτερο.
Άλλοτε η οικονομία και η πολιτική αποτελούσαν μέρος της φιλοσοφίας. Η δημοκρατία ήταν πολίτευμα ελεύθερων πολιτών προσανατολισμένων σ’ ένα ηθικό τέλος στα αρμονικά όρια της ελληνικής πόλης. Αργότερα, η οικουμενικότητα του χριστιανισμού μπορούσε να συνέχει τους λαούς με την ορθόδοξη πίστη, με το όραμα ενός παραδείσου της αγιότητας, με τη μυστική ένωση της ανθρώπινης και της θείας φύσης. Μέχρις εδώ η αρμονία ανθρώπου και φύσης, έθνους και αυτοκρατορίας, θεσμών και ηθών, μπορεί να παραβιαζόταν, αλλά πάντως δεν κατεδαφιζόταν. Αλλά η νεωτερικότητα άλλαξε το σκηνικό του κόσμου με την έννοια και την πρακτική της συνεχούς προόδου, της συνεχούς ανάπτυξης, της απεριόριστης ποσοτικής και οικονομικής συσσώρευσης. Από αυτή την κοινή αφετηρία καπιταλισμός και σοσιαλισμός, στις πρακτικές μορφές τους, οδήγησαν τον κόσμο κατά τους δυο τελευταίους αιώνες της ιστορίας στα σημερινά αδιέξοδα.

Ο νεώτερος σοσιαλισμός, παραμερίζοντας θεούς, άρχοντες και βασιλιάδες, άνοιξε τη σκηνή της ιστορίας για ένα φωτεινό μέλλον της ειρήνης, της ισότητας και της ελευθερίας. Ωστόσο η ιστορία δεν θα μπορούσε να σταματήσει εκεί. Η διαλεκτική, έστω και αντεστραμμένη, αντιπαρατάσσει τη θέση και την άρνηση, το ένα ακολουθείται από τα πολλά και η ενότητα προϋποθέτει την αλλοτρίωση. Η φεουδαρχία έχει πίσω της τις διαμάχες κυρίων και δούλων της αρχαίας κοινωνίας, ο καπιταλισμός ξεπέρασε τις συγκρούσεις φεουδαρχών και δουλοπαροίκων του μεσαίωνα και ο κομμουνισμός προέρχεται από την πάλη αστών και προλεταρίων της νεώτερης εποχής. Είναι προφανές, σύμφωνα μ’ αυτή την αντίληψη, ότι η μεταβιομηχανική κοινωνία, η παγκοσμιοποίηση και ο πολυπολιτισμός θα ακολουθηθεί από έναν νέο σοσιαλισμό, με άγνωστα ακόμα χαρακτηριστικά. Προς το παρόν όμως ο φονταμετανταλισμός, η λεγόμενη τρομοκρατία, τα κινήματα της οικολογίας και η αντιπαγκοσμιοποίηση, τοποθετούνται αντιθετικά προς την αμερικανική επικυριαρχία του πλανήτη μας. Ο κόσμος αναζητά νέες συνθέσεις, που μόνο η φιλοσοφημένη σκέψη και πράξη μπορεί να προσδιορίσει. Αντ’ αυτών έρχεται η οικονομική ύφεση, η εσωστρέφεια, η καταστροφολογία.

Σε πείσμα των παγκόσμιων αλλαγών, στο κέντρο μιας αέναης διεθνούς κινητικότητας, η Ελλάδα του σήμερα φαίνεται να παραμένει σταθερή στην ακινησία της, στον συντηρητισμό και στις ψευδαισθήσεις της. Χωρίς ουσιαστικό δεσμό με το παρελθόν και χωρίς όραμα για το μέλλον, μήτε ακολουθώντας την παράδοση, μήτε προσβλέποντας προς την νεωτερικότητα, μετέωρη στο μεταίχμιο του παλιού και του καινούριου. Τυπικό παράδειγμα μιας περιφερειακής οικονομίας, που μετά από ανέξοδες πρακτικές «ανάπτυξης», βλέπει τρομαγμένη το επερχόμενο τέλος του εφησυχασμού, των πολιτικάντικων ψευδολογιών, και της απαθούς καταναλωτικότητας.

Ωστόσο η Ελλάδα, βασική πολιτιστική συνισταμένη της Ευρώπης, θα μπορούσε να προβάλει ακριβώς αυτή της την ιδιότητα, την κλασική και τη χριστιανική κληρονομία της, την έννοια του μέτρου και της αρμονίας, τις πρακτικές της ποιοτικής και της φυσικής ζωής, πέρα από την ασυμμετρία, την αλαζονεία, την αποξένωση του σύγχρονου κόσμου. Να στηριχθεί στις ανεξάντλητες αρχές του ανθρωπισμού, της ιστορίας, της συναλληλίας, που έχει εφαρμόσει πολλές φορές σε όλες τις περιόδους της ιστορίας της, αρχαίας, μεσαιωνικής και νεώτερης. Κανένα έθνος, καμιά κοινωνία, κανένας λαός δεν πτωχεύει οικονομικά, αν πρώτα δεν έχει πτωχεύσει ηθικά, πολιτικά, πνευματικά. Και αντίστροφα, κάθε οικονομική ανάκαμψη προϋποθέτει, πέρα από τα οικονομικά μέτρα, μια γενικότερη κινητοποίηση, μια συνολική επιστράτευση, ένα συναγερμό συνειδήσεων και βουλήσεων προς μια νέα προσπάθεια. Κατά συνέπεια η αντιμετώπιση των σημερινών προβλημάτων δεν είναι μόνο θέμα του υπουργού των οικονομικών, της κυβέρνησης, των πολιτικών, αλλά θέμα ολόκληρου του ελληνικού λαού, όλων των σκεπτόμενων ανθρώπων, ολόκληρης της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Υπάρχει ακόμη καιρός να μετατραπεί η κρίση σε εγρήγορση, η οικονομία σε γενικότερη πολιτική, η οικονομική ανάπτυξη σε ανθρώπινη αρμονική δράση. Η Ελλάδα, όπως και ολόκληρη η Ευρώπη, δεν κινδυνεύει τόσο από χρεωκοπία της οικονομίας, όσο από χρεωκοπία των ιδεών και των και των πρακτικών της.

ΑΡΘΡΑ

ΜΕΛΕΤΕΣ

ΒΙΒΛΙΑ

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

Σ Τ Ρ Α Τ Η Σ   Π Α Π Α Μ Α Ν Ο Υ Σ Α Κ Η Σ

Α΄ ΓΕΝΙΚΑ

Γεννήθηκε στα Χανιά το 1944. Σπούδασε νομικά και πολιτικές επιστήμες στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Δικηγόρος στα Χανιά από το 1972 και  Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο από το 1982, επίτιμος δε Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων απο το 2010. Διετέλεσε Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων και της Συντονιστικής Επιτροπής Δικηγορικών Συλλόγων Κρήτης (1987-1996). Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδας (1987-1996). Νομαρχιακός Σύμβουλος Χανίων (1987-1994), Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Χανίων, επικεφαλής της Νέας Δημοτικής Κίνησης ΠΟΛΙΤΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΧΑΝΙΑ (1998-2002). Διευθυντής του Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου (1994-2014).

Διετέλεσε επίσης Πρόεδρος της Εταιρείας Θεάτρου Κρήτης (1984-1989), της ΄Ενωσης Πνευματικών Δημιουργών Χανίων (1984-1987), καθώς και Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Κρητολογικών Ερευνών του Δήμου Χανίων (1977-1978) και του Φιλολογικού Συλλόγου "Ο Χρυσόστομος" (1974-1976), με σημαντικές πρωτοβουλίες.

Σημαντική δημοσιογραφική δράση με Έκδοση - Διεύθυνση των περιοδικών Ο ΛΟΓΟΣ (1975-1978), ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ (1982-1986), ΤΑΛΩΣ (1989-2013), ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟ ΒΗΜΑ (1992-1994). Δεκάδες συνεργασίες σε διάφορα έντυπα με πολιτικά, ιστορικά και κριτικά άρθρα.

Το  συγγραφικό του έργο, στο πλαίσιο  ευρύτερων φιλοσοφικών και μεθοδολογικών αναζητήσεων, περιλαμβάνει μια γενική Μεταφυσική (Σημειώσεις, Ημερολόγιο, Κείμενα) και εξειδικεύεται σε Οντολογία (Διάγραμμα Συνοπτικής Οντολογίας), Λογική (Σε αναζήτηση του αιώνιου Λόγου) και Ηθική ( Συγκρητισμός, Νομικά, Ιστορικά και Πολιτικά  κείμενα).
 
Κατάγεται από παλιά κρητική οικογένεια, στην οποία ανήκουν ο θρυλικός Παπαμανούσος, από τους πρωτεργάτες της κρητικής επανάστασης του Δασκαλογιάννη, το 1770, ο μακεδονομάχος Παύλος Παπαμανουσάκης, που έπεσε στον Αετό Φλωρίνης το 1905 και ο βουλευτής και γερουσιαστής Σφακίων του Λαϊκού Κόμματος Μανούσος Μανουσάκης.
Είναι παντρεμένος με την Ευτυχία Βουγιούκαλου, διδάκτορα της Γεωπονικής και έχει ένα γιο, το Γιώργο, Αρχιτέκτονα.

Β΄ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΕΡΓΑ

Πέρα από τα γενικότερα πνευματικά του ενδιαφέροντα ασχολείται ιδιαίτερα με το Κρητικό Δίκαιο και την Ιστορία της Κρήτης. Το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει πολυάριθμα επιστημονικά άρθρα και μελέτες. Κυριότερες αυτοτελείς εκδόσεις:

Το εργατικό ξύπνημα στα Χανιά, Χανιά 1977.

Η Ξενοκρατία στην Κρήτη, Αθήνα 1979.

Το Κρητικό Δίκαιο στην ιστορική του εξέλιξη, Αθήνα 1979.

Η ποινική δικαιοσύνη στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας στην Κρήτη, Χανιά 1981.

Αναδρομή στην ιστορία του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, Χανιά 1984.

Το ενωτικό κίνημα της Κρήτης στα 1908 και ο Εμμ. Ξηράς, Χανιά 1985.

Επιτομή Κρητικής Νομολογίας, Χανιά 1990.

Πολιτικά Κείμενα (1972-2002), Χανιά 2003.

Μελετήματα Κρητικού Δικαίου, Χανιά 2004.

Ο Συγκρητισμός μεταξύ Ελευθερίας και Νόμου, Χανιά 2010.

Κώδικας ισχύουσας νομοθεσίας περί Κρήτης, Χανιά 2011.

Επιμελήθηκε επίσης την έκδοση του  πολύτομου έργου:

ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΚΩΔΙΞ (1991-1999) που περιλαμβάνει σε δεκατρείς τόμους την Κρητική νομοθεσία της Τουρκοκρατίας, της Ημιαυτονομίας, της Κρητικής Πολιτείας και της Σύγχρονης Περιόδου καθώς και του έργου:

ΠΑΝΔΕΚΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ (2002) που περιλαμβάνει όλα τα κείμενα των αρχαίων ελλήνων συγγραφέων σχετικά με το Κρητικό Δίκαιο.

Άλλες μελέτες σε περιοδικά: «Η πολιτική στα Χανιά» (1974), Χανιώτικα Νέα, «Η εποχή της Κρητικής Πολιτείας» (1978), ΑΝΤΙ, «Η πρώτη θανατική εκτέλεση στα Χανιά στην Αιγυπτοκρατία» (1981),  έκδ. Δήμου Χανίων ΧΑΝΙΑ 1981, «Η Δικαιοσύνη της Αιγυπτοκρατίας στην Κρήτη» (1982), Αμάλθεια, «Η συμβολή του Κρητικού Θεάτρου στη διατήρηση της παράδοσης και της ανάπτυξης της πολιτιστικής συνείδησης των αποδήμων Κρητών» (1983), Κρητική Θεατρική Βιβλιοθήκη,«Η κοινωνική αποστολή του Δικηγόρου» (1983), Ο ΛΟΓΟΣ,  «Ο Λακκιώτης Σαρρηδαντώνης» (1985), Πνευματικό Δελτίο, «Η δημοτική στα νομικά» (1986), Πνευματικό Δελτίο, «Διάγραμμα ιστορίας του Κρητικού Δικαίου» (1989), ΤΑΛΩΣ, «Η Κρητική Επανάσταση του 1897» (1997), Ίδρυμα Αγία Σοφία, «”Μίνως εννέωρος βασίλευε”. Η μινωική βασιλεία στην Οδύσσεια του Καζαντζάκη» (1998), Ελλωτία. «Βιβλιογραφία του Κρητικού Δικαίου» (2008), ΤΑΛΩΣ,  «Προς ενα νέο ορισμό του Κρητικού Δικαίου» (2010), ΤΑΛΩΣ .
Επιμέλεια άλλων έργων: Α. Μαρή, Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το Κίνημα του Θερίσου, Χανιά 1985, Κρητική Θεατρική Βιβλιοθήκη, Κείμενα θεατρικής παιδείας, 1983-1986, Χανιά 1987.

Συμμετοχή σε πολυάριθμα επιστημονικά, κρητολογικά και νομικά συνέδρια. Εισηγήσεις και ανακοινώσεις: «Η συμβολή του Κρητικού Θεάτρου στη διατήρηση της παράδοσης και της ανάπτυξης της πολιτιστικής συνείδησης των αποδήμων Κρητών» (Α΄ Παγκόσμιο Συνέδριο αποδήμων Κρητών, Ρέθυμνο 1983), «Το Δίκαιο στο Κρητικό Θέατρο» (ΣΤ΄ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Χανιά 1986), «Το Δίκαιο στις Κρητολογικές Σπουδές» (Ζ΄ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Ρέθυμνο 1991), «Η έκδοση του Κρητικού Κώδικα» (Η΄ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Ηράκλειο 1996), «Το Κρητικό Δίκαιο στους αρχαίους συγγραφείς» (Θ΄ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Άγιος Νικόλαος Λασιθίου 2001), «Η συμβολή της λαογραφίας στη συλλογή και μελέτη των κρητικών εθίμων» (Α΄ Συνέδριο Κρητικής Λαογραφίας, Χανιά 1996), «Κρήτη 1897-1898, Από την Επανάσταση στο Κράτος» (Διεθνές συνέδριο, Η τελευταία φάση του Κρητικού Ζητήματος, Ηράκλειο 1998), «Το νομοθετικό έργο της Κρητικής Πολιτείας» (Συνέδριο Η Κρητική Πολιτεία, Χανιά 1999), «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η οργάνωση της Δικαιοσύνης στην Κρητική Πολιτεία» (Συνέδριο Ο Βενιζέλος ως νομικός, Χανιά 2001), «Ο δρόμος προς την Ένωση, Διαλεκτική της κρητικής ελευθερίας» (Επιστημονικό Συνέδριο ΙΛΑΕΡ και Ιδρύματος Βενιζέλου, Ρέθυμνο 2003), «Ο κρητικός νομικός πολιτισμός» (Παγκόσμιο Συνέδριο Κρητών όπου γης, Χανιά 2003), «Δικηγορικός Σύλλογος Χανίων 1884-2004, Μια διαδρομή 120 ετών» (Ημερίδα Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, Χανιά 2004), «Παρουσίαση ερευνητικών προγραμμάτων Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου» (Α΄ Συνάντηση για το Κρητικό Δίκαιο, Χανιά 2005), «Το Κρητικό Δίκαιο της κρίσιμης δεκαετίας 1940-1950» (Συνέδριο ΙΛΑΕΚ, Η κρίσιμη δεκαετία 1940-1950, Χανιά 2006), «Προς ένα νέο ορισμό του Κρητικού Δικαίου» (Ι΄ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Χανιά 2006), "Πολιτική Διοίκηση Ρεθύμνου υπό ττη ρωσική κατοχή", (Συνέδριο Η ρωσική διοίκηση Ρεθύμνου , Ρέθυμνο 2007), «Ο Συγκρητισμός, Αρχές και ρήτρες του Κρητικού Δικαίου» (ΙΑ΄ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, Ρέθυμνο 2011), "Η διαλεκτική πορεία της Κρήτης προς την Ένωση"(Συνέδριο Ιδρύματος Κρητικού Πολιτισμού, Αλικιανός, Χανιά 2013), "Ελευθερία και Δικαιώματα, Από τη Γόρτυνα στη Λισσαβόνα"(Συνέδριο, Δικαίωμά μου 2500 χρόνια, Ηράκλειο 2014).

Γ΄ ΛΟΙΠΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Διοργάνωση του πρώτου πανελλήνιου συνεδρίου του Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου Συνάντηση για το Κρητικό Δίκαιο, Χανιά 2005.
Οργάνωση και διεύθυνση σεμιναρίων του Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου με εισηγήσεις:
«Εισαγωγή στο Κρητικό Δίκαιο» (1994, 1995, 1996), «Ειδικά θέματα Κρητικού Δικαίου, Ο Νέος Οργανικός Νόμος της Κρήτης του 1896, Ο Βενιζέλος ως νομικός» (1996),
«Το επαναστατικό δίκαιο της Κρήτης και η Επανάσταση του 1897», «Ο Καζαντζάκης ως νομικός», «Το διεθνές δίκαιο της Κρήτης και η Διεθνής κατοχή του 1897» (1997),
«Το Κρητικό Δίκαιο της περιόδου 1941 – 1945», «Κρήτη 1897 - 1898. Η μετάβαση από την Επανάσταση στο Κράτος», «Η Κρητική Πολιτεία» (1998),
«Το Κρητικό Σύνταγμα του 1899», «Ο Κρητικός Αστικός Κώδιξ» (1999),
«Ζητήματα  Κρητικού Δικαίου», «Το Κρητικό Δίκαιο της Αντίστασης» (2001),
«Ζητήματα Ιστορίας και Φιλοσοφίας Δικαίου», «Το Κρητικό Δίκαιο στα πλαίσια της Ιστορίας και της Φιλοσοφίας του Δικαίου» (2002),
«Το Δίκαιο στη Λογοτεχνία Α΄ Ποίηση – Μία εισαγωγή στο Κρητικό Δίκαιο», «Το Δίκαιο στη Λογοτεχνία Β΄ Πεζογραφία – Μία εισαγωγή στο Κρητικό Δίκαιο» (2003),
«Ο Κρητικός Αστικός Κώδικας 1904», «Η Κρητική Πολιτική Δικονομία και η Κρητική Ποινική Δικονομία» (2004),
«Η Επανάσταση του Θερίσου το 1905. Μια εισαγωγή στο Κρητικό Δίκαιο», «Προς ένα νέο ορισμό του Κρητικού Δικαίου» (2005),
«Οριοθετώντας το Κρητικό Δίκαιο», «Η σπουδή του Κρητικού Δικαίου» (2006).
« Κρητικό Δίκαιο και σύγχρονα προβήματα» (2011).
 
Στα γενικότερα ενδιαφέροντα του ανάγονται και τα ανέκδοτα εργα  «Σημειώσεις για τη γνώση και τη βίωση του εικοστού πρώτου αιώνα» (2008), «Πνευματικό Ημερολόγιο» (2009), «Ανθολογία Βασικών Κειμένων» (2010),  «Διάγραμμα Συνοπτικής Οντολογίας» (2012), "Σε αναζήτηση του αιώνιου Λόγου" (2015), με κοσμοθεωρητικό περιεχόμενο. 

Με πρωτοβουλία του ιδρύθηκαν και οργανώθηκαν, ο Οργανισμός Διαιτησίας του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων (1987), και το Δημοτικό Θέατρο Κρήτης (1984), για την προβολή των κρητικών πολιτιστικών αξιών, το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου (1989), πρότυπο ίδρυμα έρευνας και μελέτης σε ολόκληρη την Ελλάδα και η Επιτροπή για τα Δίκαια των Χανίων (1992) για την υπεράσπιση και αναβάθμιση της θέσης της πόλης, για το Εφετείο, το συγκρητισμό και την ισόρροπη ανάπτυξη της Κρήτης.
Πραγματοποίησε πολλά πολιτιστικά ταξίδια στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Μάϊος 2015